Digital Direct Democracy
   
e-mail
-
-
 
- -
  - |
 
     
-  

x-

 

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

Πολλ απ τα προβλματα που αντιμετωπζει η Ελλδα σμερα χουν τις ρζες τους στις παρενργειες των θεσμικν επιλογν και τις οικονομικς πολιτικς που υιοθετθηκαν τα πρτα μεταπολεμικ χρνια. Τρα τομα που επηρασαν θεμελιακ τη διαμρφωση των πολιτικν αυτν ταν οι Ξ. Ζολτας, Κ. Τστσος και Π. Παπαληγορας, εν να τταρτο, ο Α. Αγγελπουλος, επδρασε μμεσα.

 Στη παροσα εργασα, εξετζουμε τις ιδες και τις προτσεις που αυτο διατπωσαν, τις πολιτικς μσα απ τις οποες τις προθησαν και τις αρνητικς συνπειες που συνεπγεται για την κοινωνα και την οικονομα το καθεστς που διαμορφθηκε, το οποο εναι τποις φιλελεθερο αλλ ουσιαστικ περισστερο σοσιαλιστικ.  Γι’ αυτ, η ποψ μας εναι τι δεν θα βγομε απ το αδιξοδο που αντιμετωπζουμε, αν η ‘Κεντροδεξι’ δεν απαρνηθε πλρως τις σοσιαλιστικς καταβολς του ποιου φιλελευθερισμο (x-φιλελευθερισμο) επικαλεται για να δικαιολογσει τον κοινωνικ χαρακτρα των δημσιων επιλογν της. 

Εισαγωγ

Καθς οι κοινωνικς ανγκες απ τις συνπειες του Β Παγκσμιου Πολμου (1940-1944) και του εμφλιου σπαραγμο που ακολοθησε (1946-1949), ταν εξαιρετικ επεγουσες, οι κυβερνσεις της πρτης μεταπολεμικς περιδου ελογα δωσαν μφαση σε ρυθμσεις μεσης απδοσης. Ειδικτερα, δεδομνου τι ο ιδιωτικς τομας βρισκταν σε πλρη αποσνθεση απ τα καταστροφικ πλγματα που εχαν δεχθε οι τομες παραγωγς και οι υποδομς, οι ττε κυβερνσεις προσανατολστηκαν  σε τρεις στχους που, με σειρ προτεραιτητας, ταν: η θεσμικ  ανασυγκρτηση του κρτους· η οργανωτικ και διοικητικ ανασνταξη του στεντερου και του ευρτερου δημσιου τομα, προκειμνου να συμβλλουν στην ταχτερη δυνατ κλυψη των στοιχειωδν αναγκν του πληθυσμο σε δημσια αγαθ και υπηρεσες· και, τλος, η επανεκκνηση των παραγωγικν δραστηριοττων στη γεωργα και στους λλους βασικος τομες της οικονομας, στε σταδιακ να ομαλοποιηθε ο εφοδιασμς των αγορν, να ξεκινσουν κποιες εξαγωγς και, μσα απ την αξηση των ευκαιριν απασχλησης του εργατικο δυναμικο, να επιβραδυνθε η μετανστευση.

Μερικς μεγλες κατηγορες οικονομικν πολιτικν που υιοθετθηκαν σ’ αυτ τα μτωπα ταν, για παρδειγμα:

• Οι πολιτικς που αποσκοποσαν στην ανπτυξη μσω της ‘υποκατστασης των εισαγωγν’: περιλμβαναν την επιβολ υψηλτατων δασμολογικν και λλων φραγμν στον ανταγωνισμ απ το εξωτερικ, σε συνδυασμ με τη χοργηση διφορων επιδοτσεων σε επιλεγμνες δραστηριτητες του εσωτερικο.

• Οι πολιτικς αναγκαστικν συγχωνεσεων, εθνικοποισεων και φραγμν εισδου στις επιμρους αγορς χρματος και κεφαλαου, με αποτλεσμα την καταστολ του ανταγωνισμο και την υπαγωγ του χρηματοπιστωτικο συστματος στην μεση διαχεριση του κρτους.

• Οι πολιτικς με τις οποες η Τρπεζα της Ελλδος επβαλε, απ το δετερο μισ της δεκαετας του 1950 μχρι το 1987, να σστημα κεντρικ καθοριζμενων επιτοκων για την κατανομ των διαθσιμων αποταμιεσεων σε χρσεις που οι τεχνοκρτες της τρπεζας και οι κυβερνητικο υπεθυνοι θεωροσαν αναπτυξιακς.

• Οι πολιτικς που επτρεψαν τη δημιουργα Δημσιων Επιχειρσεων και Οργανισμν [ΔΕΚΟ] σε στρατηγικος κλδους της οικονομας, με αποτλεσμα την υποκατσταση σ’ αυτος των αυτοματισμν της αγορς με μηχανισμος διοκησης και ελγχου υποταγμνους σε πολιτικ και κομματικ κριτρια.

• Οι πολιτικς που συντρησαν το αυθαρετο καθεστς των ‘αδειν σκοπιμτητας’, την ευχρεια των κυβερνσεων να ορζουν επιμρους κλδους της οικονομας ως ‘κεκορεσμνους’ και να απαγορεουν την εσοδο νων επιχειρσεων σε αυτος.

• Οι πολιτικς με τις οποες επεκτθηκε το αυθαρετο καθεστς των αδειν σκοπιμτητας σε πλεστους σους κλδους του ιδιωτικο τομα και σε διφορα επαγγλματα.

• Οι πολιτικς μεσου ελγχου των τιμν σε αγορς προντων και υπηρεσιν κ.λπ.

Οι παραπνω πολιτικς απδωσαν τα αναμενμενα αποτελσματα, αφο η ελληνικ οικονομα επανλθε γργορα στα προπολεμικ εππεδα και ρχισε να αναπτσσεται με ταχτατους ρυθμος. Αλλ, πως τεκμηρινουμε στο Μπτρος & Καραγιννης (2011: μρος ΙΙ), συνοδετηκαν απ πολ σοβαρς παρενργειες, οι οποες ευθνονται σε μεγλο βαθμ για τα προβλματα που αντιμετωπζουμε σμερα. τσι, για να ξαναβρομε τον δρμο προς την προδο, εναι χρσιμο να καταλβουμε γιατ αυτς υιοθετθηκαν αρχικ και γιατ δεν αναθεωρθηκαν γκαιρα.

Δεν εμαστε, βεβαως, οι πρτοι που θτουμε αυτ τα ερωτματα. Κατ το παρελθν, απασχλησαν αρκετος λλους ερευνητς και η σχετικ βιβλιογραφα εναι πλοσια σε εναλλακτικς ερμηνεες. Για παρδειγμα, υπρχει μια ερμηνεα που εκπηγζει απ την κοινωνικ και πολιτικ δομ του νετερου ελληνικο κρτους. Σμφωνα με αυτ, η εισαγωγ και η επιμον στις πιο πνω πολιτικς προλθε απ την πελατειακ οργνωση του κρτους, η οποα απαιτοσε οι κυβερνσεις να χουν μεγλη εξουσα στην οικονομα, στε το εκστοτε κυβερνν κμμα να μπορε να εξυπηρετε τους πελτες-ψηφοφρους του και να διαιωνζεται τσι στην σκηση και στη νομ της εξουσας. Μια λλη ερμηνεα απηχε τις απψεις που επικρτησαν, κυρως τα πρτα μεταπολεμικ χρνια, αναφορικ με τις αναπτυξιακς δυναττητες του ιδιωτικο τομα. Υποθτοντας τι οι ιδιτες αδυνατοσαν να αναλβουν τις μεγλες και εν πολλος επικνδυνες επενδσεις που απαιτοσε η ταχρρυθμη οικονομικ ανπτυξη της χρας, αυτ συνιστοσε την ενεργ ανμειξη του κρτους ως επενδυτ στους στρατηγικος κλδους της οικονομας. Τλος, ακμη μα, εναι η ερμηνεα που βασζεται στη διαπστωση τι παρμοιες με τις πιο πνω πολιτικς εφαρμστηκαν και σε λλες χρες, αφενς γιατ διθεταν σημαντικ πλεονεκτματα στο περιβλλον οιονε κλειστς οικονομας που επικρατοσε μχρι πριν απ δο-τρεις δεκαετες και, αφετρου, γιατ ταν συμβατς με τον ντονα παρεμβατικ χαρακτρα των πολιτικν που απρρεαν απ την κρατοσα οικονομικ θεωρα.

Εμες δεν ενδιαφερμαστε εδ να αξιολογσουμε την ερμηνευτικ ικαντητα των  εξηγσεων που χουν προταθε. Επισημναμε, απλς, να σημαντικ κεν στη σχετικ βιβλιογραφα και θεωρομε τι μπορομε να βοηθσουμε να καλυφθε. Το κεν αυτ αφορ μερικος οικονομολγους και πολιτικος οι οποοι, με τις ιδες, τις προτσεις και τα υψηλ αξιματα που κατλαβαν στον κρατικ μηχανισμ, θεωρομε τι επηρασαν καταλυτικ τις πολιτικς που υιοθετθηκαν στη χρα μας σχετικ με τους θεσμος, την οικονομα και την κοινωνα. Απ τη σκοπι μας, αυτ ταν αναμενμενο διτι συμμεριζμαστε πλρως τις εκτιμσεις στο ακλουθο περφημο εδφιο του Keynes (1936: 383-4)

 

Oι ιδες των οικονομολγων και των πολιτικν φιλοσφων, τσο ταν εναι ορθς σο και ταν εναι εσφαλμνες, ασκον ισχυρτερη επδραση απ ,τι συνθως πιστεεται. Πραγματικ, ο κσμος κυβερνται απ αυτς. Πρακτικο νθρωποι που θεωρον τι δεν υφστανται οποιαδποτε πνευματικ επιρρο, συνθως εναι δολοι κποιου μακαρτη οικονομολγου. Παρφρονες στην εξουσα, που ακον φωνς να τους καλον, αποκρυσταλλνουν την τρλα τους απ κποιον πανεπιστημιακ γραφι παρελθντων ετν. Εμαι ββαιος τι η ισχς των κατεστημνων συμφερντων μεγαλοποιεται υπερβολικ σε σγκριση με τη βαθμιαα επιβολ των ιδεν. χι, ασφαλς, αμσως, αλλ στερα απ να ορισμνο διστημα. Και τοτο γιατ στο πεδο των οικονομικν και της πολιτικς φιλοσοφας δεν υπρχουν πολλο που να επηρεζονται απ νες θεωρες ταν περσουν την ηλικα των 25 30 ετν, στε οι ιδες που εφαρμζουν στα τρχοντα γεγοντα οι δημσιοι υπλληλοι και οι πολιτικο, ακμη και οι προπαγανδιστς, εναι απθανο να εναι οι εντελς πρσφατες. μως, αργ γργορα, οι ιδες και χι τα κατεστημνα συμφροντα εναι εκενες που εναι επικνδυνες, για το καλ για το κακ.

Αυτ μως που δεν συμμεριζμαστε, εναι οι ιδες που τελικ επικρτησαν και τα αποτελσματα στα οποα μακροπρθεσμα οδγησαν. Οι αντιρρσεις μας αφορον δο θεμελιδεις προποθσεις: Η πρτη εναι τι, απ τα απομνημονεματα των πρωταγωνιστν της Επανστασης του 1821 και λλες πληροφορες, δεν συνγεται τι οι πργονο μας θελαν να εγκαθιδρσουν να κρτος πως αυτ που διαμορφθηκε μετ την απελευθρωση στη χρα. ποιος διαβσει την Ελληνικ Νομαρχα (βλ. Karayiannis & Ithakissios 1999), τα κεμενα των αγωνιστν της επανστασης με κορυφαα αυτ του στρατηγο Μακρυγιννη και ενημερωθε για την οικονομικ φιλελεθερη προσπθεια του Καποδστρια (Καραγιννης 2007) δεν μπορε να χει καμα αντρρηση τι το ελληνικ κρτος στθηκε στην αρχ του ‘κοινωνικο συμβολαου’ του Rousseau και των λλων πρωτεργατν της Γαλλικς  Επανστασης. Αυτ σημανει τι καμι λλη μορφ αρχ κρτους δεν μπορε να υιοθετηθε να ακολουθηθε να προταθε, ως δικαιολογα απ τις κυβερνσεις που κυβρνησαν κτοτε.

Η δετερη διαπστωση εναι τι, εν για την πλειοψηφα των απλν Ελλνων η ττα των κομμουνιστν το 1949 σμαινε την επικρτηση της ανοικτς κοινωνας και της ελεθερης οικονομας επ του ολοκληρωτισμο, οι ιδες που κυριρχησαν και οι πολιτικς που εφαρμστηκαν βρσκονται πλησιστερα προς τις απψεις των ηττημνων παρ των νικητν του Εμφυλου.

Πιστεουμε τι, γνωρζοντας το χθες, κατανοομε καλτερα το σμερα και πιθανς να αποφγουμε στο μλλον να επαναλβουμε τα δια λθη. Γι’ αυτ και επειδ θεωρομε τι υπεθυνες για την αδιξοδη κατσταση στην οποα χει περιλθει σμερα η χρα εναι οι λογς-λογς σοσιαλιστικς ιδες που επικρτησαν, στην παροσα μελτη θλουμε να κνουμε τρα πργματα: να δομε ποιοι πρωταγωνστησαν και ποιες ιδες πρβαλλαν· να ανιχνεσουμε πς και σε ποιον βαθμ κατφεραν να προωθσουν τις ιδες τους στην πρξη· και να εξηγσουμε γιατ οι ιδες που επικρτησαν και οι πολιτικς στις οποες οδγησαν ταν αναπφευκτο να χουν τα αποτελσματα που ζομε σμερα. Μ’ αυτ τα θματα ασχολομαστε στο τρτο, τταρτο, πμπτο και κτο τμμα, αφο προηγουμνως, στο δετερο τμμα, κνουμε μια σντομη αναδρομ στις ιδες που επικρατοσαν, ταν αυτο που πρωταγωνστησαν στην Ελλδα διαμρφωσαν τις απψεις τους. Τλος, στο βδομο τμμα παραθτουμε ως συμπρασμα την αποτμησ μας για τους πρωταγωνιστς, τις ιδες τους και τις συνπειες στις οποες αυτς οδγησαν.

 

1. Το ιδεολογικ κλμα προπολεμικ

δη απ τα τλη του 19ου αινα, εχαν αρχσει να διαμορφνονται κανονιστικς προτσεις ντονης παρμβασης του κρτους στην κοινωνα και την οικονομα, οι οποες χαρακτηρζονταν απ διφορους τπους και μορφς σοσιαλισμο.

Αν και απομακρνθηκε απ τις θσεις-προτσεις του Marx και των οπαδν του, πως και των υποστηρικτν του κρατικο σοσιαλισμο των Rodbertus και Lassalle που εχαν αναπτυχθε τις τελευταες δεκαετες του 19ου αινα, εντοτοις το ρεμα αυτν των ιδεν ταν αρκετ διαδεδομνο. Οι αποχρσεις που εξλαβε ταν ποικλες. Χαρακτηρισμο, πως ‘απ καθδρας σοσιαλιστς’, ‘κοινωνικς καθολικισμς’, ‘κοινωνικς προτεσταντισμς’, ‘σοσιαλισμς αλληλεγγης’ κ.λπ. τειναν σε μια κοιν βση που ευνοοσε την απομκρυνση απ τον κλασικ φιλελευθερισμ και την αποδοχ ευρτερων και εντοντερων κρατικν παρεμβσεων. Ειδικτερα, οι αποκαλομενοι ‘απ καθδρας σοσιαλιστς’ μαζ με μλη της νετερης γερμανικς Ιστορικς Σχολς, υποστριζαν την εντοντερη κρατικ παρμβαση ως λση στα προβλματα της ανεργας, του πληθωρισμο και του ελλεμματος του ισοζυγου πληρωμν στη Γερμανα. Απ το λλο μρος, τα σοσιαλιστικ κμματα ταν αρκετ  ισχυρ, στε να μιλμε για μια κοινωνα που επιζητοσε κρατικ πατερναλισμ, αυτ την ευκαιρα δραξε ο Hitler στη Γερμανα για να δυναμσει την ισχ του μσω του Εθνικοσοσιαλιστικο Κμματος (ναζισμς). Σ’ αυτ το περιβλλον υποχρησης των αρχν της ανοικτς κοινωνας και της ελεθερης οικονομας στις κεντρικς ευρωπακς χρες, ταν ελογο σπουδαστς προερχμενοι απ μια υποανπτυκτη χρα, πως οι Κωνσταντνος Τστσος (1899-1987), Ξενοφν Ε. Ζολτας (1904-2004) και γγελος Θ. Αγγελπουλος (1904-1995), στους οποους θα αναφερθομε στην εργασα μας, να επηρεαστον ανλογα.

Παρλληλα, στον ελληνικ χρο, απ τις αρχς του 20ου αινα υπρξε σημαντικ υποχρηση της διδοσης των ιδεν και των αρχν της ανοικτς κοινωνας και ελεθερης οικονομας. Εχε αρχσει να επεκτενεται ραγδαα να ρεμα αναζτησης νου πρτυπου κοινωνικς και οικονομικς οργνωσης, με μεγαλτερη κρατικ παρμβαση. Επομνως, εναι ελογο λληνες που σποδαζαν σε πανεπιστμια της Ευρπης, με ντονη παρουσα σοσιαλιστικν ιδεν, και επστρεφαν στη χρα τους, που συναντοσαν να παρμοιο κλμα, να ακολουθσουν αυτ τη ‘μδα’. Απ τις πολυριθμες αναφορς, για παρδειγμα, του Ζολτα (1944α: 71-2, 85) σε μελτες Ελλνων με θμα τον σοσιαλισμ, αντιλαμβανμαστε τι τις δεκαετες του 1920 και του 1930 εχε σχηματισθε νας τπος ‘αρατου κολεγου’ για τη μελτη και προθηση του σοσιαλισμο που, μως, δεν φανεται να οδγησε σε να νο ‘παρδειγμα’ κατ Kuhn.  Παρλα αυτ, η προσγγιση της κοινωνιολογας της γνσης εξηγε τι, εν υπρχουν πολλς συνιστσες κοινωνικς υφς, πως η διδασκαλα, η ανγνωση εντπων, οι συζητσεις στα πανεπιστμια κ.., που επιδρον στους νους επιστμονες, τους ωθον να ακολουθσουν το κυραρχο ερευνητικ ρεμα σε κποιο κλδο της επιστμης, στε να αποκτσουν γρηγορτερη αναγνριση του ργου τους και να χουν ανλογες ανταμοιβς (π.χ. θσεις στα πανεπιστμια, ευκολτερη κδοση ερευνν κ..). Κτι ττοιο φανεται τι συνβη και στην περπτωση των προαναφερθντων οι οποοι, κατ τη διρκεια της γερμανικς κατοχς, συνστησαν την Εταιρεα Σοσιαλιστικν Μελετν που, λγο αργτερα, φανεται τι ενσωματθηκε στη Σοσιαλιστικ νωση.

Με το φωτοστφανο που τους προσδιδε η ιδιτητα του πανεπιστημιακο καθηγητ –αφο και οι τρεις γιναν καθηγητς στη Νομικ Σχολ του Πανεπιστημου Αθηνν σε σχετικ μικρ ηλικα–, οι ιδες και οι προτσεις τους για την οργνωση της ελληνικς κοινωνας και οικονομας προσλκυαν μεγλο ενδιαφρον.

Με τη σειρ του, αυτ το ενδιαφρον τους νοιξε τον δρμο να αναμιχθον ενεργ στην πολιτικ και, απ θσεις ευθνης, να προσπαθσουν να επηρεσουν την πορεα που ακολοθησε η χρα μεταπολεμικ. Αυτ το επεδωξαν οι μεν Τστσος και Ζολτας ως ενεργ στελχη των κυβερνσεων Καραμανλ (1955-1963, 1974- 1979), εν ο Αγγελπουλος, που δεν μπορε να ενσωματωθε στην ττε λεγμενη ‘Δεξι’, χρησιμοποιθηκε απ αυτ αργτερα ως Διοικητς της Εθνικς Τρπεζας της Ελλδος (1975-78).

 

2. Η μχη των σοσιαλιστικν ιδεν στην Ελλδα μεταπολεμικ

πως συνβαινε στο εξωτερικ, τσι και στην Ελλδα, τα χρνια αμσως μετ τον πλεμο, δεν υπρχαν πολλο οικονομολγοι και πολιτικο οι οποοι υποστριζαν τις αρχς της ανοικτς κοινωνας και της ελεθερης οικονομας. Πλην ελαχστων εξαιρσεων, πως π.χ. ο Χριστοδουλπουλος, πιθανς λγω της οικονομικς κρσης του 1929 και της παρερμηνεας των ιδεν του Keynes, αλλ σγουρα λγω των επιδρσεων που εχαν δεχθε στα ευρωπακ πανεπιστμια, που σποδασαν, οι πιο πολλο ταν γενικ υπρ της ντονης επκτασης του κρτους στην οικονομα. Απ λους ξεχρισαν οι τρεις πανεπιστημιακο τους οποους αναφραμε δη και ο πολιτικς Παναγς Παπαληγορας. Αυτο με τις ιδες, τις προτσεις και την ανμειξ τους στην πολιτικ, επηρασαν καθοριστικ τον χαρακτρα των δημσιων επιλογν που υιοθετθηκαν, τσο τα πρτα κρσιμα μεταπολεμικ χρνια σο και αρκετς δεκαετες μετπειτα. Γι’ αυτ, στη συνχεια θα αναφερθομε στις απψεις τους εκτενστερα.

 

2.1. Ξενοφν Ε. Ζολτας

Απ το βιβλο που εξδωσε το 1927, με ττλο Η Νομισματικ Σταθεροποηση της Δραχμς, φανεται τι ο Ζολτας ενστερνιζταν πολλος απ τους μηχανισμος της οικονομας που περιγραφε η νεοκλασικ οικονομικ ανλυση –πως, για  αρδειγμα, ο μηχανισμς των τιμν και η ποσοτικ θεωρα του χρματος (Karayiannis 1987, Γιαννακπουλος 2009, Κουντορης 2009)– εν οι απψεις του σχετικ με τον βαθμ της αναγκαας κρατικς παρμβασης περιορζονταν κυρως στη νομισματικ πολιτικ. Οι ντονες, ωστσο, συνπειες της μεγλης οικονομικς κρσης του 1929 τον οδγησαν σε θεωρητικς αναζητσεις οι οποες, με το πρασμα του χρνου, τον απομκρυναν σταδιακ απ τη νεοκλασικ ανλυση και τον προσανατλισαν αρχικ στη μελτη της κεντρικ κατευθυνμενης οικονομας και αργτερα πσω πλι στη νεοκλασικ θερηση των οικονομικν φαινομνων. Κατ τη διρκεια αυτο του κκλου, ο Ζολτας προσαρμοζταν συνεχς στις ιδες που κυριαρχοσαν εκστοτε και σως αυτ να εξηγε τι κατφερε να βρσκεται στο προσκνιο των οικονομικν και πολιτικν εξελξεων απ τη δεκαετα του 1920 μχρι τη δεκαετα του 1980. Ταυτχρονα, μως, αυτ η προσαρμοστικτητ του συνοδευταν απ μεγλο κστος σε ρους επιστημονικς αξιοπιστας και διαχρονικς συνπειας των συμπερασμτων και των προτσεων που πρβαλλε. Για να δομε γιατ συνβη αυτ, προσφρεται να αναφερθομε συνοπτικ στις κριες εργασες που δημοσευσε καθς και στις απψεις που χουν διατυπσει διφοροι νετεροι μελετητς του ργου του.

Το βιβλο του Κατευθνσεις της Οικονομικς μας Πολιτικς (Ζολτας 1936) αποτελε κατ χρονολογικ σειρ τη δετερη σημαντικ εργασα του. Σ’ αυτ θεσε το ερτημα: ‘ενψει της μεγλης οικονομικς κρσης και των μτρων που λμβαναν επιμρους χρες για να προστατευθον απ τις συνπεις της, ποιες οικονομικς πολιτικς θα πρεπε να υιοθετσουν χρες πως η Ελλδα προκειμνου να προοδεσουν οικονομικ;’ και προσγγισε την απντησ του σε τρα βματα.

Στο πρτο, εξγησε ποιες θα ταν οι οικονομικς πολιτικς που θα συνιστοσε πριν απ την οικονομικ κρση· στο δετερο, εξγησε γιατ, κατ την ποψ του, οι οικονομικς πολιτικς που θα ταν σωστς πριν απ την κρση εχαν καταστε πλον ανφικτες· και, στο τρτο βμα, εξειδκευσε τις οικονομικς πολιτικς τις οποες θεωροσε ως τις πλον κατλληλες κτω απ τις νες συνθκες που εχαν διαμορφωθε στην ελληνικ και στην παγκσμια οικονομα. Αναφορικ με τις οικονομικς πολιτικς πριν απ την κρση, προσδιρισε χωρς ιδιατερες επιφυλξεις τι, για να προοδεσουν οικονομικ κρτη πως η Ελλδα, θα πρεπε να σχεδισουν προσεκτικ και να εφαρμσουν μια παρεμβατικ οικονομικ πολιτικ στην ακλουθη κατεθυνση:

Ευθς εξ αρχς οφελομεν να τονσωμεν τι παρεμβατισμν δεν εννοομεν την σκηση οικονομας υπ του κρτους, αλλ’ απλς την κατεθυνσιν και ποδηγτησιν αυτς υπ του Κρτους, επιτρεπομνης μνον συμπτωματικς της αναλψεως πρωτοβουλας προς σκησιν οικονομας υπ αυτο (Ζολτας 1936: 24).

Δηλαδ, με βση την οικονομικ θεωρα που επικρατοσε πριν απ το 1929, δεν θα συνιστοσε το κρτος να παρεμβανει συστηματικ στην οικονομα ασκντας επιχειρηματικς δραστηριτητες, διτι η συνεπς παρεμβατικ πολιτικ με την ττε κρατοσα οικονομικ θεωρα ταν το κρτος να δρα στρατηγικ χαρσσοντας και επιβλλοντας κατευθυντριες γραμμς μσα στις οποες να αναπτσσεται η ιδιωτικ πρωτοβουλα. τσι, αφο η τοποθτηση αυτ πγαζε σε μεγλο βαθμ απ την επικρατοσα οικονομικ θεωρα, μπορομε να θεωρσουμε τι, πριν απ τη μεγλη οικονομικ κρση, ο Ζολτας συμμεριζταν σε σημαντικ βαθμ τις νεοκλασικς απψεις. Εξλλου, πως εδαμε στην προηγομενη παργραφο, το διο παρατηρομε και απ την ανλυση που υιοθτησε στο βιβλο του για τη σταθεροποηση της δραχμς βσει της ποσοτικς θεωρας του χρματος.

Σε σχση με τις οικονομικς πολιτικς μετ την κρση, κατ την περοδο που ο Ζολτας γραφε την εργασα του, οι οικονομολγοι γενικ υποψιζονταν πως κποιες, που ταν κατλληλες πριν απ την κρση, ταν ακατλληλες μετ απ’ αυτ.

Γι’ αυτ ακριβς υπρχε μεγλος ερευνητικς οργασμς. Μσα απ’ αυτν τον οργασμ ξεπδησε η συμβολ του Keynes (1936). Αλλ εν εκενος και πλεστοι λλοι ερευνητς (λγου χρη, τα μλη της Σουηδικς Οικονομικς Σχολς) ενδιαφρονταν να εξηγσουν τα ατια της μεγλης κρσης και να προδιαγρψουν οικονομικς πολιτικς, στε αυτ να μην επαναληφθε στα πλασια του ισχοντος συστματος κοινωνικς και οικονομικς οργνωσης, μερικο λλοι (πως, για παρδειγμα, οι Lange, Dickinson κ..) αναζητοσαν απαντσεις στις οποες ο περιορισμς της διατρησης της επικρατοσας κοινωνικς και οικονομικς τξης εχε εγκαταλειφτε διτι, κατ την ποψ τους, υπεθυνη για την κρση ταν ακριβς η δομ της συγκεκριμνης οικονομικς οργνωσης. νας απ’ αυτος ταν και ο Ζολτας, ο οποος εχε χσει την εμπιστοσνη του στις αρετς της ανοικτς κοινωνας και της ελεθερης οικονομας. Αυτ φανεται κυρως απ τις οικονομικς πολιτικς που συνιστοσε ενψει της οικονομικς κρσης οι οποες, μεταξ των λλων, πρεπε:

• να οδηγον σε συγκντρωση των διφορων πιστωτικν ιδρυμτων, τσι στε να ελγχεται απ την κεντρικ τρπεζα η ρο των πιστσεων και το επιτκιο (Ζολτας 1936: 29-30, 36-8)·

• να περιλαμβνουν την δρυση κρατικς τρπεζας για τη διοχτευση πιστσεων σε βιομηχανικς επενδσεις με χαμηλ επιτκιο, ανλογα με τη σημασα τους στην οικονομικ ανπτυξη (στο διο: 59)·

• να επιτρπουν την επκταση της βιομηχανας μνο κατπιν κρατικς δειας (δεια σκοπιμτητας) και αφο χει μελετηθε ο βαθμς κορεσμο των επιμρους κλδων (στο διο: 57)·

• ο σχεδιασμς και η παρακολοθηση της εφαρμογς των παραπνω, να περιλθουν στον λεγχο ενς αντατου συμβουλευτικο οργνου, αποτελομενου απ τομα αναγνωρισμνων γνσεων και ικανοττων (στο διο: 106-9).

Απ τις παραπνω προτσεις, καθσταται φανερ τι ο αριθμς και το μγεθος των παραγωγικν μονδων στην οικονομα θα ρυθμζονταν πλον απ το κρτος και χι απ τον ανταγωνισμ. Το κστος του κεφαλαου και, επομνως, των τιμν των προντων και των υπηρεσιν θα προσδιοριζταν απ τη διοκηση και χι απ τις επιμρους αγορς. Με λλα λγια, επρκειτο για οικονομικς πολιτικς οι οποες προπθεταν μια κοινωνικ και οικονομικ οργνωση χωρς με εξαιρετικ περιορισμνες αγορς και προχωρημνη κυριαρχα του κρτους στην παραγωγ, στη διανομ και στη χρηματοδτηση του ακαθριστου εγχριου προντος.

Κατ τα χρνια που ακολοθησαν, ο Ζολτας, προχρησε σε ακμη πιο ριζοσπαστικς προτσεις για την οικονομα. Αυτ εναι εμφανς απ την εργασα του με ττλο Δημιουργικς Σοσιαλισμς (1944α), την οποα δημοσευσε ως πρτο βιβλο στη σειρ ‘Σοσιαλιστικα Μελται’ που εκδιδταν υπ τη διεθυνσ του. Απ’ αυτ, πληροφορομαστε τις εκτιμσεις του για την πορεα του συστματος της ανοικτς κοινωνας και ελεθερης οικονομας, στις οποες βασιζταν για να δικαιολογσει τις προτσεις που κανε. Ειδικτερα, θεωροσε τι: πρτο, ‘ο νεοφιλελευθερισμς αποτελε ματααν προσπθειαν, διτι περιορζεται εις ημμετρα και δεν προβανει εις ριζικωτραν οργανικ μεταρρθμισιν του οικονομικο συστματος’ (Ζολτας 1944α: 40)· δετερο, τι αποκλειταν η επιστροφ στο καθεστς του ελεθερου ανταγωνισμο και του πλρους αυτοματισμο της οικονομας· και, τρτο, τι λγω της γενικς απατησης που υπρχε για δικαιτερη κατανομ του εισοδματος, αναγκαστικ θα επερχταν ευρτερη μεταρρθμιση, η οποα –κατ τις προβλψεις του– θα ακολουθοσε την κατεθυνση του σοσιαλισμο (στο διο: 91). ταν τσο ββαιος για το ‘μοιραον τλος του κεφαλαιοκρατικο συστματος’ (στο διο:61), στε στον πρλογο της εργασας του εκλμβανε ως ιστορικν γεγονς αδιαμφισβτητον την κατρρευση της κεφαλαιοκρατας και την μετβασ της εις μιαν δικαιοτραν και ηθικωτραν κοινωναν η οποα ασφαλς δεν θα εναι ατομιστικ και οπωσδποτε θα φρη σοσιαλιστικν σφραγδα (στο διο: xv-xvi).

Με βση τα ανωτρω, θεωροσε τι το κεφαλαιοκρατικ σστημα πρεπε να αντικατασταθε απ τον ‘δημιουργικ’ ‘φιλελεθερο σοσιαλισμ’. Γι’ αυτ και φιλοδοξοσε να συμβλει στε να υλοποιηθε να ττοιο σστημα στη χρα μας γιατ, πως εκτιμοσε, η Ελλδα ταν ο ιδεδης τπος και η προσεχς απ τη δημοσευση του βιβλου του εποχ η καταλληλτερη για τη μεγλη μεταβολ. Ως εκ τοτου, πρτεινε την δρυση σοσιαλιστικο κμματος που θα φερνε σε πρας το ργο αυτ με ειρηνικ και χι βαιο τρπο (στο διο: 224-31).

Πεπεισμνος πως ταν γι’ αυτν την εξλιξη και αναγορεοντας τον εαυτν του σε ‘νεοσοσιαλιστ’ (στο διο: 66-7), ο Ζολτας προδιγραψε για τη λειτουργα της νας οργνωσης της κοινωνας και της οικονομας, τις ακλουθες βασικς αρχς:

• Το κρτος εξασφαλζει εργασα για λους και επιδοτε τους ανκανους αδναμους για αυτ (στο διο: 95-6).

• Καθνας αμεβεται ανλογα με τη συμβολ του στην παραγωγικ διαδικασα, επιλγοντας ελεθερα την εργασα του.12 Επομνως, επικρατε διαφορετικ ψος αμοιβν ανλογα με την προσφορ και τη ζτηση εργασας (στο διο: 99- 100, 108).

 . Οι καθαρς αμοιβς των ατμων δεν διαφρουν σημαντικ, στε να υπρχει να παρμοιο καταναλωτικ εππεδο διαβωσης για λους (στο διο: 106-7, 191). Αυτ επιτυγχνεται μσω δο μηχανισμν: ο πρτος εναι η απαγρευση της παραγωγς και κατανλωσης αγαθν πολυτελεας (στο διο: 113-4), εν ο δετερος συνσταται στην ‘προοδευτικ φορολογα του εισοδματος με τα εξαιρετικς μεγλα ποσοστ εις τας υψηλς βαθμδας, η βαρεα φορολογα των εκτκτων κερδν, φθνουσα και μχρι δημεσεως αυτν’ (στο διο: 60).

• Οι τιμς των καταναλωτικν αγαθν, οι οποες προσδιορζονται απ τους ‘προσταμνους των οργανσεων της παραγωγς’ (δηλαδ, υπ μορφ σκιωδν τιμν), λειτουργον ως ‘σματα’ για να στρφουν την αγορ σμφωνα με τις προτιμσεις των καταναλωτν και να συμβαδζει τσι ο σοσιαλισμς με την αξηση της ευημερας των τελευταων (στο διο: 114, 122-3).

• Οι προστμενοι των κρατικν επιχειρσεων, εξισνουν το κστος παραγωγς με τις σκιδεις τιμς των αγαθν και προσαρμζουν την παραγωγ ανλογα με τη ζτηση (στο διο).

• Οι υπεθυνοι της Κεντρικς Οικονομικς Επιτροπς θεσπζουν τις σκιδεις τιμς και τις μεταβλλουν ανλογα με τις συνθκες της ζτησης και της σπανιτητας των μσων παραγωγς (στο διο: 179-183).

• Οι υπεθυνοι της Κεντρικς Οικονομικς Επιτροπς αποφασζουν το ψος των αναγκαων αποταμιεσεων, οι οποες μεταμορφνονται εκστοτε σε επενδσεις (στο διο: 179-183, 188-9).

• Το κρτος, παραχωρε την ιδιοκτησα των μικρν επιχειρσεων στα τομα που δραστηριοποιονται στις ανταγωνιστικς αγορς, αλλ δεν επιτρπεται οτε η μεταβολ οτε η μη αξιοποησ της (στο διο: 152-5, 158-9).

• Οι μικρς επιχειρσεις σε λους τους τομες ανκουν στα τομα. Οι μεγλες επιχειρσεις σε βασικος τομες, πως τα ορυχεα και τη βιομηχανα, κοινωνικοποιονται και λειτουργον κτω απ τη διεθυνση ενς μισθωτο διευθυντ ο οποος επιλγεται ανλογα με τις γνσεις και ικαντητς του απ το κρτος (στο διο: 149-50, 217, 222). Οι διευθυντς αυτο, διευθνουν με κριτριο την αποδοτικτητα και την ριστη χρση των πρων, για να χουν κνητρο εφαρμογς επιχειρηματικν καινοτομιν και ελαχιστοποησης κστους. Γι’ αυτ, εισπρττουν να μρος των κερδν, πως επσης και οι εργτες που εργζονται σε αυτς (στο διο: 128, 133-8, 140-2, 167, 170-7).

• Υπρχει τκος και γγειος πρσοδος, μικρ μρος των οποων καρπνεται ο ιδιοκττης, εν το υπλοιπο περιρχεται στο κρτος μσω της φορολογας (στο διο: 156-7).

• Δεν υπρχουν ιδιωτικς τρπεζες. Οι τρπεζες που λειτουργον εναι κρατικς. Αυτς δχονται τις μικροαποταμιεσεις των ατμων, αλλ οι τκοι φορολογονται (στο διο: 160) με συντελεστς ττοιους, στε να καθσταται αδνατη η συσσρευση πλοτου που δημιουργε νιση διανομ (στο διο: 184).

• Το χρηματοπιστωτικ σστημα βρσκεται στα χρια του κρτους, αφο αποτελε το ‘μσον κατευθνσεως ολοκλρου της οικονομας’ (στο διο: 222).

• Ο λας αποφασζει ποιο πολιτικ κμμα, σμφωνα με το πργραμμ του, θα αναλβει τη διαχεριση της σοσιαλιστικς οικονομας (στο διο: 186).Τα μλη

μως της Κεντρικς Οικονομικς Επιτροπς, που θα χει την ευθνη για τη λειτουργα της οικονομας, δεν επιλγονται βσει πολιτικν και κομματικν κριτηρων, αλλ ‘μεταξ των ικανοτρων και φωτισμνων οικονομικν στελεχν’ (στο διο: 192).

• Το σοσιαλιστικ κρτος εμφυτεει στα τομα την αρχ της ‘αλληλεγγης’, τσι στε να καθιερωθε η ηθικ της δκαιης διανομς του εισοδματος και να καταπολεμηθον τα ατομικ κνητρα για την αναβωση της μεγλης ιδιοκτησας (στο διο: 194-7).

• Η αναβωση της μεγλης ιδιοκτησας καταστλλεται: Πρτον, διτι δεν θα υπρχουν μεγλα εισοδματα , και αν κατ εξαρεσιν υφστανται ολγα (εξαιρετικς υψηλο μισθο δι ωρισμνας σπανιζοσας εργασας), τατα θα φορολογονται κατ το αρμζον μτρον, στε το απομνον ποσν να προσεγγζη προς τα μτρια εισοδματα. Ο λεγχος εναι ευχερς, δεδομνου τι οι μισθο θα καταβλλωνται απ κρατικς οργανσεις. Συνεπς, η ικαντης αποταμιεσεως και συγκεντρσεως πλοτου θα εναι μικρ (στο διο: 160).  Δετερον, διτι θα απαγορεεται η συγκντρωσις κεφαλαου χρσεως (πλεονα αυτοκνητα, πιπλα κ.λπ.) εις ευρυτραν κλμακα (στο διο).  Τρτον, διτι θα επιτρπεται και θα ενισχεται μεν η αποταμευσις, θα απαγορεεται μως και η συγκντρωσις εξαιρετικς μεγλων ποσν. λαι αι αποταμιεσεις δον να κατατθενται εις τας κρατικς τρπεζας, αι οποαι θα χορηγον τκον.Προς αποφυγν συσσωρεσεως τραπεζογραμματων εις ιδιωτικ ταμεα, σκπιμος εναι η ανταλλαγ των μσων πληρωμς αν εκστην δεκαεταν, οπτε θα εμφανζωνται συσσωρευμναι αποταμιεσεις και θα φορολογονται (στο διο).

• Τα αναγκαα αγαθ για λους, πως φωτισμς, συγκοινωνα, δρευση, υγεα, παιδεα κ.λπ. χορηγονται απ δημσιες επιχειρσεις σε λα τα τομα ανλογα με τις ανγκες τους. Το κρτος φροντζει χι μνο να μεινει τις αναγκαες ρες εργασας, αλλ και να κατευθνει τις επιθυμες των ατμων σε μη καταστροφικς συνθειες (π.χ. χαρτοπαιξα) (στο διο: 199-204).

Πολλς απ τις παραπνω προτσεις και ιδες και, ειδικτερα, αυτς που αφορον τον μηχανισμ των τιμν στον σοσιαλισμ, τον ρλο και τις αρμοδιτητες του κεντρικο συμβουλου, την κοινωνικοποηση των μεγλων επιχειρσεων, τη λειτουργα του ανταγωνισμο στις μικρς επιχειρσεις κ.λπ. ταν θσεις που εχαν ευρως κυκλοφορσει στη σοσιαλιστικ διανηση κυρως απ τον Lange, στον οποο και παραπμπει. Μολοντι ο Ζολτας ταν ενντιος στη μαρξιστικ ερμηνεα της κοινωνικς εξλιξης, πως και στον κομμουνισμ που εφαρμσθηκε στη Ρωσα, οι βασικς του προτσεις δεν παουν να θυμζουν τη Να Οικονομικ Πολιτικ [ΝΟΠ] που εχε εφαρμσει ο Λνιν (1921-1928) αμσως μετ την επανσταση των μπολσεβκων. πως στη ΝΟΠ, τσι και στον ‘δημιουργικ σοσιαλισμ’ η μικρ ιδιοκτησα στη γεωργα, στο εμπριο και στη βιομηχανα αφηνταν να λειτουργσει ελεθερα, οι τιμς των προντων τους καθορζονταν σε ανταγωνιστικς

αγορς, εν οι μεγλες επιχειρσεις –ειδικ σε σημαντικος τομες, πως βιομηχανα μετλλου, τρπεζες, συγκοινωνιακ μσα κ.λπ.– ανκαν και λειτουργοσαν υπ την μεση εποπτεα του κρτους.

Αρκετς απ τις παραπνω ιδες και προτσεις, ο Ζολτας τις χρησιμοποησε στο διδακτικ του εγχειρδιο Θεωρητικ Οικονομικ (1η εκδ. 1942, 2η εκδ 1944β), το οποο επανκδωσε το διο τος με τον Δημιουργικ Σοσιαλισμ (1944α). Εξετζοντας τα δο βιβλα παρατηρομε τι πολλ τμματα του δετερου χουν χρησιμοποιηθε και στο πρτο. Για παρδειγμα, ως προς τις μορφς της οικονομικς οργνωσης (1944α: 11-31 και αντστοιχα 1944β: 91-109), τις αιτες κρσης της σγχρονης οικονομας (1944α: 45-63 και αντστοιχα 1944β: 112-126), την αποταμευση στον σοσιαλισμ (1944α: 185-190 και 1944β: 778-782) και τη σγκριση της ‘κοινωνιστικς’ με την ‘ατομιστικ’ οργνωση (1944α: 62-4, 1944β: 125-6). Με λλα λγια, με το εγχειρδι του το οποο χρησιμοποιθηκε ως μσο βασικς διδασκαλας για την εκπαδευση χιλιδων ελλνων σπουδαστν, ο Ζολτας προσπθησε, στω και μαλακ, να ‘περσει’ τη θση τι μια ‘κοινωνιστικ’ οργνωση της οικονομας, η οποα θα αφνει κποια ελευθερα στην εργασα και στην ιδιοκτησα, εναι αντερη του ‘κεφαλαιοκρατικο’ τρπου παραγωγς.

Μετ τον Εμφλιο, ρχισε να αποστασιοποιεται απ τις προαναφερθεσες ιδες και προτσεις και να επιστρφει με τις δημοσιεσεις του σε πιο ορθδοξες, απ την ποψη της κρατοσας οικονομικς θεωρας, θσεις. Χρονικ σημεο κορφωσης αυτς της μεταστροφς αποτελε η κδοση του εγχειριδου του Παραδσεις Θεωρητικς Οικονομικς, το 1955. Αναφερμενος σ’ αυτ ο Κουντορης (2009: 66) αποφανεται τι επρκειτο για: να πλρες νεοκλασικ εγχειρδιο, η λη διατσσεται ορθ, η κθε εδους ιστορα εξαφανζεται, μαζ της και η βιβλιογραφα, η ποια σοσιαλιστικ επδραση τελεινει. Οι ιδες νκησαν, ο λας χασε, ο επιστμονας κουρστηκε το πολιτικ κλμα το επβαλε;

Στην καθημεριν πρακτικ, μως, ο Ζολτας δεν παψε ποτ να προβλλει την ντονη κρατικ παρμβαση στην οικονομα, τουλχιστον σε τρα θματα: (α) στον λεγχο και στην κατεθυνση των επενδυτικν κεφαλαων καθς και την εκ μρους του κρτους ενσχυση μσω διαφορικν επιτοκων των επιχειρσεων που το διο θα εχε επιλξει· (β) στον προγραμματισμ της οικονομας απ κποια κεντρικ αρχ· και (γ) στις διαρθρωτικς πολιτικς για την επιτυχα διφορων επιδιξεων.

Ας δομε με συντομα τις θσεις του σε αυτ τα θματα.

 

Ως προς το χρηματοπιστωτικ σστημα

Ο Ζολτας ταν υπρ της νομισματικς σταθερτητας δη απ τα τλη του 1930. Θεωροσε μως τι η μεταβολ της ποστητας των πιστσεων και ενς μεταβλητο κατ περπτωση επιτοκου, θα μποροσε να στρψει την ανπτυξη διφορων κλδων στην πορεα που επιθυμε η κεντρικ αρχ. Ειδικτερα, εν απ τη μια μερι ταν υπρμαχος της νομισματικς σταθερτητας, δεχμενος μνο μικρς μεταβολς στην αξα του χρματος ανλογα με τις εκστοτε περιστσεις (Ζολτας 1950: 83, 1964: 11, 22-3, 52-5), απ την λλη, πρσβευε πως η κεντρικ αρχ φειλε, με ποσοτικς και ποιοτικς διαφοροποισεις στην παροχ πιστσεων, να ενθαρρνει να αποθαρρνει την επενδυτικ δραστηριτητα (Ζολτας 1950: 91-9, 1964: 68-9).

 Γι’ αυτ υποστριζε τι η Νομισματικ Επιτροπ, η οποα συστθηκε το 1951, πρεπε να στοχεει: (α) στον λεγχο του συνολικο γκου των πιστσεων και της κατανομς τους αν κλδο παραγωγς, και (β) στην σκηση διακριτικς πολιτικς επιτοκων χορηγσεων και καταθσεων (Ζολτας 1964: 76-7). Θεωροσε την πιστωτικ πολιτικ της περιδου 1953-1963, η οποα βασιζταν στην επιλεκτικ χοργηση πιστσεων και διαφορικν επιτοκων αν κλδο και χρση δανεων, ως ενδεδειγμνη για την οικονομικ ανπτυξη (στο διο: 87), αδιαφορντας για το γεγονς τι η εφαρμογ κεντρικο σχεδιασμο στις επενδσεις, ανλογα με τα κριτρια και τις επιδιξεις κποιας κεντρικς αρχς, αντφασκε με σα δδασκε στους φοιτητς του, με βση τις Παραδσεις Θεωρητικς Οικονομικς, για τα οφλη απ την ελεθερη λειτουργα των αγορν χρματος και  κεφαλαου.

 

Ως προς τον προγραμματισμ της οικονομας

Ο Ζολτας, με σχετικ ργο του (1950), ασχολθηκε με το οικονομικ πρβλημα της Ελλδας και πρτεινε για την επλυσ του τις δυναττητες του προγραμματισμο απ κποια κεντρικ αρχ. Εκκινντας απ την υπθεση τι ‘ανοργνωτοι χραι πως η Ελλς, χουν μεγαλυτραν ανγκην διευθυνισμο και σχεδιασμο απ τας εξελιγμνας και οργανωμνας’ (Ζολτας 1950: 58), ισχυριζταν τι με ‘σμμορφο σχεδιασμ, δηλαδ εκενον του οποου τα μτρα δεν ρχονται σε αντθεση με τα κνητρα των ατμων και τον μηχανισμ των τιμν, η ελληνικ οικονομα μπορε να οδηγηθε στην οικονομικ ανπτυξη’ (στο διο: 56-7). Ως παρδειγμα ττοιου σχεδιασμο σε κλαδικ εππεδο, θεωροσε τη συγκντρωση και τη διθεση του ελαιλαδου κτω απ την εποπτεα της κεντρικς αρχς (στο διο: 120), εν σε εππεδο χρας επικαλονταν το παρδειγμα του τετραετος προγρμματος ανασυγκρτησης το οποο καταστρθηκε το 1947 και υποβλθηκε στην Washington. Στα πλασια αυτ, πρτεινε κυρως την δρυση και ενσχυση βιομηχανιν εντσεως εργασας και εγχριων πρτων υλν και αποθρρυνση της κατασκευς κατοικιν (στο διο: 123-33).

Τις πρτες δεκαετες μετ τον Β′ Παγκσμιο Πλεμο και σως εκ του τι αυτς εξανγκασε τις πολεμικ εμπλεκμενες χρες να προγραμματσουν και να κατευθνουν το σνολο των οικονομιν τους στην πολεμικ προσπθεια, αναπτχθηκε μια ντονη τση μφασης στον προγραμματισμ (‘προγραμματολαγνεα’). Ως εκ τοτου, δεν αποτελε κπληξη τι ο Ζολτας, πως και λλοι οικονομολγοι, ταν υπρ του προγραμματισμο της οικονομας απ κποια κεντρικ αρχ.  Εξετζοντας τον ρλο του κρτους στην ελεθερη οικονομα, δεν του αρκοσε να παρεμβανει στη δημιουργα υποδομν και στον επηρεασμ προς κποια κατεθυνση των μηχανισμν της αγορς. Πραν αυτν, τνιζε τι η επιτχυνση της οικονομικς ανπτυξης δεν εναι δυνατ εν ο ρλος του κρτους εντς της ελευθρας οικονομας περιορισθ εις τας ανωτρω λειτουργας. Προς τοτο εναι αναγκαος και εις τα πλασια της ελευθρας οικονομας συστηματικς οικονομικς προγραμματισμς (Ζολτας 1962: 13-14).

Γι’ αυτ, σε λλο κεμεν του (Ζολτας 1964: 198-207), διθεσε αρκετς σελδες για να δεξει τι: Εις το κρτος ανκει το ργον της καταρτσεως του γενικο προγρμματος οικονομικς αναπτξεως, η εκτλεσις των ργων υποδομς… και η σκησις καθοδηγητικς επιρρος επ της ιδιωτικς οικονομας (στο διο: 199).

Τση ταν η εμμον του στις δυναττητες του κεντρικο προγραμματισμο, στε μετ απ μια εικοσιπενταετα επανλθε για να περιγρψει τις προβλψεις του πενταετος προγρμματος 1978-1982 (Ζολτας 1978: 21). Πλον αυτο, η εμπιστοσνη του στην ιδα τι η οικονομικ ανπτυξη της Ελλδας μποροσε να επιτευχθε μσω κεντρικο προγραμματισμο, δεν τον εγκατλειψε ακμη και ταν γινε πρωθυπουργς της οικουμενικς κυβρνησης, το 1989. Ττε, διρισε μια επιτροπ υπ τον Αγγελπουλο για την εκπνηση μεσοπρθεσμου προγρμματος (Ψαλιδπουλος 2008: 121).

 

Ως προς τις διαρθρωτικς πολιτικς

Για τον Ζολτα, η συμβολ του κρτους στην οικονομικ ανπτυξη δεν εξαντλετο στη διαχεριση του χρηματοπιστωτικο συστματος και στον κεντρικ προγραμματισμ. Περιλμβανε, επσης, να μεγλο ερος διαρθρωτικν πολιτικν για την καθοδγηση επιλεγμνων οικονομικν δραστηριοττων στην επτευξη κποιων επιθυμητν αποτελεσμτων. Μερικ χαρακτηριστικ, αλλ καθλου εξαντλητικ, παραδεγματα εναι τα ακλουθα:

• Θεωροσε τι, λγω των μεγλων μεταβολν της κεφαλαιοκρατας που λαβαν χρα μετ τον Β' Παγκσμιο Πλεμο, η οικονομικ ανπτυξη πρεπε να κατευθνεται σε λο και περισστερους εθνικοποιημνους τομες της οικονομας, πως των πρτων υλν, της ενργειας, των συγκοινωνιν και των βιομηχανιν-κλειδιν (Ζολτας 1953: 270).

• Υποστριζε ντονα τη δημιουργα οργανισμο βιομηχανικς ανπτυξης μσω του οποου το κρτος θα διθετε κεφλαια για να ενισχσει ορισμνους κλδους και επιχειρσεις που κρινε τι πρπει να αποτελσουν την αιχμ του δρατος για την ανπτυξη της οικονομας (Ζολτας 1962: 30-7, 1976: 13-5).

• Πρτεινε να γνονται εκ μρους του κρτους ετσια προγρμματα στη γεωργα που θα ‘κατευθνουν τους παραγωγος προς τα επιθυμητ προντα’ (Ζολτας 1978: 37).

• Για τον ρλο του κρτους στη διαμρφωση των τιμν, μολοντι αναγνριζε

τι πρπει να εξαλειφθον οι αιτες που προκαλον ολιγοπωλιακς και μονοπωλιακς καταστσεις στους κλδους παραγωγς και διακνησης αγαθν, με την εξλειψη των προνομων και των επιδοτσεων, εντοτοις ταν πεπεισμνος τι ο μεσος λεγχος των τιμν εκ μρους του κρτους εναι το αποτελεσματικ μτρο για την καταπολμηση ατελς ανταγωνιστικν καταστσεων (Ζολτας 1950: 117-8).

• Ενψει λων των διοικητικν παρεμβσεων που εχαν γνει στην οικονομα, κατ την ποψ του, η Ελλδα εχε κνει πολ μεγλα βματα σε διαρθρωτικς μεταβολς που την φερναν ολοταχς εγγτερα στις χρες της Ε.Ε. (Ζολτας 1978: 15).

Ο απλς πολτης γνωρζει σμερα τι ετε δεν γιναν διαρθρωτικς μεταρρυθμσεις ετε αυτς που γιναν απτυχαν παταγωδς.

Συνχεια στο ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

 

 

-Σχλια

/ (θα πρπει να κνετε login για να αναρτσετε νο σχλιο)

-

 

 

2009-2012 ALL ABOUT WEB ( , Web development, )