Digital Direct Democracy
   
e-mail
-
-
 
- -
  - |
 
     
-  

x- ,

 

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

 2.2. γγελος Θ. Αγγελπουλος

Τις ιδες του Ζολτα για να νο σοσιαλιστικ σστημα, που θα ταριαζε καλ στην περπτωση της Ελλδας και θα μποροσε να εφαρμοσθε, τις συμμεριζταν και υπερθεμτιζε ο Αγγελπουλος. Φλοι απ τα νεανικ τους χρνια (Αγγελπουλος 1986: 10), συνδελφοι στο Πανεπιστμιο Αθηνν και μλη της Σοσιαλιστικς νωσης αμφτεροι, πως και συνεκδτες απ το 1931 ως το 1943 του περιοδικο Επιθερησις Κοινωνικς και Δημοσας Οικονομικς (Ψαλιδπουλος 2008: 8), φανεται τι επιδωκαν κατ’ ελχιστον τη διαμρφωση ενς θεωρητικο πλαισου της νας σοσιαλιστικς οικονομας. Οι απψεις του Αγγελπουλου στο θμα του σοσιαλιστικο μετασχηματισμο της ελληνικς κοινωνας και οικονομας συνπιπταν με εκενες του Ζολτα σε εξαιρετικ μεγλο βαθμ. Για παρδειγμα, και αυτς προσβλεπε σε μια οικονομα που η μεγλη βιομηχανα και τα πιστωτικ ιδρματα θα ανκαν στο κρτος, εν οι μικρς επιχειρσεις στα τομα (Αγγελπουλος 1945: 11, 67, 88-9, 94-7, 101). Η κατανλωση και η επιλογ εργασας θα προσδιορζονταν με τη βοθεια ανταγωνιστικν αγορν, αλλ θα υπρχε λεγχος στην κατανλωση και σχετικ ιστητα ιδιοκτησας μεταξ των ατμων (στο διο: 102-3, 120-3, 157-9). Θα υπρχε κεντρικ συμβολιο προγραμματισμο της οικονομας, το οποο θα θσπιζε τιμς στις οποες θα προσαρμζονταν οι ανγκες των ατμων (στο διο: 136-7). Το κεντρικ ελεγχμενο χρηματοπιστωτικ σστημα θα κατηθυνε τους κεφαλαιουχικος πρους στην οικονομα και θα λεγχε τις αποταμιεσεις (στο διο: 152-3) κ.ο.κ. Περιττεει, συνεπς, να αναφερθομε στις απψεις του αναλυτικ, σως με μια εξαρεση. Αυτ χει να κνει με τη μεγλη μφαση που δινε ο Αγγελπουλος στη σημασα του κεντρικο προγραμματικο ως μσου πραγματοποησης του ‘σοσιαλιστικο ορματος’, χι μνο στο εν λγω βιβλο αλλ και στις επιστημονικς και θεσμικς προσπθειες που κατβαλε κατ τις δεκαετες που ακολοθησαν. Το 1959 δρυσε την Ελληνικ Εταιρεα Προγραμματισμο η οποα, πως ο διος αναφρει (Αγγελπουλος 1986: 16), δημοσευσε τις ‘Κατευθνσεις ενς Πρτου Δεκαετος Προγρμματος Αναπτξεως’: προσπθησα να επηρεσω την οικονομικ πολιτικ.

 Η ττε Κυβρνηση Καραμανλ, υπ την πεση των πραγμτων αναγκσθηκε να υιοθετσει τα πλασια ενς πενταετος προγρμματος (1960-1964), πργραμμα που δεν εφαρμσθηκε μεν, εισγαγε μως, για πρτη φορ στην Ελλδα, την ννοια του Προγραμματισμο.  Εκτς αυτο, σμφωνα με τους Ιωαννδη, Καλογρου & Λυμπερκη (1994), ως εκδτης του περιοδικο Να Οικονομα, που δρυσε το 1946 και κυκλοφρησε μχρι το 1967, τχθηκε αταλντευτα υπρ μιας προγραμματισμνης οικονομας με ευρτατο δημσιο τομα , πως εξηγε ο Ιωαννδης (2008), υπρ ενς σοσιαλδημοκρατικο προγρμματος στην οικονομα. Ο Γκιορας (2008), παρλληλα, διαπστωσε τι λο το γραπτ του ργο χαρακτηρζεται απ επμονες προτροπς για την εισαγωγ πολιτικν προς την δια κατεθυνση, εν οι διατξεις περ κεντρικο προγραμματισμο της οικονομας που πρασαν στο Σνταγμα του 1975 αποτλεσαν το επιστγασμα και την κορφωση της επιρρος του.

Το ερτημα που γεννιται ως προς τον Αγγελπουλο εναι το εξς: προβη, μετ την ταραγμνη δεκαετα του 1940, σε μεγλους συμβιβασμος στη οικονομικ θεωρα και στην εφαρμοσμνη οικονομικ πολιτικ, πως ο Ζολτας; Η απντηση εναι μλλον προφανς. Δεν προκπτει τι ο Αγγελπουλος φιλοδοξοσε να συμβλει στην προδο ετε της ορθδοξης ετε της ετερδοξης οικονομικς επιστμης.  Οτε χρειστηκε να κνει συμβιβασμος στον τομα της εφαρμοσμνης οικονομικς πολιτικς, γιατ η διερυνση του δημσιου τομα, ιδιατερα μετ το 1974, πρπει να ξεπρασε τις προσδοκες του.

 2.3. Κωνσταντνος Τστσος

Ο Τστσος, φανεται να ταν ο ιδεολογικοπολιτικς καθοδηγητς της Σοσιαλιστικς νωσης. Το 1952 δημοσευσε το Ελληνικ Πορεα: Πολιτικ Δοκμια, στο οποο, πως δηλνει στην εισαγωγ, αποζητοσε τον πολιτικ του προσανατολισμ (Τστσος 1952: 7).  Σ’ αυτ θετε ως βση της πολιτικς και οικονομικς οργνωσης που πρτεινε, την ελευθερα του ατμου (στο διο: 52-3). Ταυτχρονα, μως, το ακλουθο εδφιο αποκαλπτει πσο δογματικ αννδοτος ταν στους αυτοματισμος της ελεθερης οικονομας και με πση βεβαιτητα και πεποθηση πρβλεπε την πορεα των δυτικν κρατν προς τον σοσιαλισμ:

Οι πολλς και συχν ποπτες συνηγορες υπρ του σημαντικτατου παργοντα της ατομικς πρωτοβουλας δεν πρπει να μας κνουν να λησμονομε τι η οικονομα η σημεριν, με τη διεθν της εξρτηση, χει ανγκη απ μιαν οργανωμνη καθοδγηση. Δεν πρπει να αφεθομε πια στη σιγαν λειτουργα του νμου της προσφορς και της ζτησης. Η αποκατσταση της ισορροπας εναι απαρατητο να γνεται πιο γργορα, με την παρμβαση του κρατικο παργοντα. Αυτς οι αρχς, που χουν γνει πια συνεδηση σε λον τον κσμο της Δυτικς Ευρπης, οσοδποτε και αν λβωμε υπ ψη μας την ιδιοτυπα της οικονομας μας, ισχουν και για μας.χι μνο αυτ, αλλ θα λεγα τι, απεναντας, το απεθαρχο του λληνα επιβλλει

η εποπτεα και η ρυθμιστικ λειτουργα του κρτους να εναι στην Ελλδα μεγαλτερη απ ,τι εναι σε λλες ευρωπακς χρες... Το κρτος, αν θλομε να προκψει η οικονομα αυτο του τπου με γοργ ρυθμ, πρπει να γνει ξιο να εκπληρσει αυτ του τη σπουδαα λειτουργα, αλλις απ μνη την ατομικ πρωτοβουλα δεν πρπει να περιμνομε την προδο που μπορε και πρπει να χει η οικονομα αυτο του τπου (στο διο: 98).

τσι, χοντας αναγγει την ελευθερα του ατμου σε κατ παραχρηση δικαωμα του κρτους (στο διο: 99), επιχερησε να εξηγσει ποια ταν, για τον διο, το περιεχμενο και τα ρια του ‘αδογμτιστου’ ‘φιλελεθερου’ σοσιαλισμο, πως ‘ωνμασαν λλοι αρμοδιτεροι την τοποθτηση αυτ’ (στο διο: 101) –και μλλον υπονοοσε τον Ζολτα.

Ο Τστσος ορζει τον σοσιαλισμ ως να σστημα το οποο ενοποιε τη νομικ κατοχρωση των ελευθεριν του ατμου με τα πνευματικ και αναγκαα υλικ αγαθ που κατ’ αξα του ανκουν (στο διο: 101-2). Ειδικτερα, οι βασικς παραδοχς για την κοινωνικ και οικονομικ οργνωση που θεωρε ως σοσιαλιστικ –και βρσκεται πολ μακρι απ τον μαρξισμ και τον κομμουνισμ (στο διο: 102)–  εναι οι ακλουθες:

• Τα τομα δεν γενννται ελεθερα και δεν χουν φυσικ δικαιματα πραν εκενων που τους διανμει η πολιτεα (στο διο: 120).

• Οι ελευθερες που η πολιτεα παραχωρε και σβεται εναι: α) ο ελεθερος χρος της υλικς ζως· β) η πνευματικ ελευθερα, στην οποαν περιλαμβνεται και η ελευθερα της παιδεας· και γ) η πολιτικ ελευθερα (στο διο: 138).

• Η πολιτεα παρχει ‘ιστητα αφετηρας και ιστητα βοθειας για την εξλιξη, δηλαδ ιστητα στην πνευματικ και την υλικ αρωγ, εις τρπον στε, σο το δυνατν, να μικρανουν τα περιθρια της τχης και να αυξνουν τα περιθρια που ο καθες αμεβεται κατ την εργασα του και κατ την αξα του’ (στο διο: 127).

• Υφσταται μια ‘πατερναλιστικ’ διακυβρνηση που ο ‘ηγτης’, ως λλος φιλσοφος βασιλις κατ τον Πλτωνα, χι μνο διαθτει ξεχωριστς και πολπλευρες ικαντητες, αλλ δραστηριοποιεται για την ευημερα του λαο (στο διο: 190-9).

• Η πολιτεα διανμει σε κθε τομο υλικ αγαθ ανλογα, χι με τις ανγκες του, αλλ με την επδοσ του (στο διο: 136).

• Επειδ η φση δεν δνει σες δυναττητες, δεν υπρχει καμι δναμη η οποα να καταργσει την ανιστητα μεταξ των ατμων. Γι’ αυτ συνιστ ‘να γνει ,τι εναι δυνατν, του καθενς οι φυσικς δυναττητες να αυξνουν σο παρνει. Εναι μως ηθικ αδιφορο, αν το αποτλεσμα θα εναι ιστητα’ (στο διο: 137).

• Τα τομα επιλγουν τη μορφ της εργασας τους ελεθερα διτι, αν δεν χουν αυτ την ευχρεια, παραβιζεται το ριο της ελεθερης δημιουργικτητς τους (στο διο: 142).

• Η παρξη ιδιοκτησιακν δικαιωμτων δεν συνυφανεται με τη φση του ατμου και εναι δευτερεον θμα. Εντοτοις, στο ριο στο οποο διατηρεται ιδιοκτησα στα υλικ αγαθ, δεν πρπει να παραβιζεται η αρχ της κοινωνικς δικαιοσνης (στο διο: 142).

Απ αυτς τις παραδοχς, συνγουμε τι υπερασπιζταν σθεναρ τη διαφορετικτητα στις εργασιακς επιλογς, στις αμοιβς, στην κατανλωση και γενικ σε λες τις υλικς προποθσεις της ζως που συναρτονταν με τη συμβολ των ατμων στην προδο της πολιτεας. Αντιθτως, οι Ζολτας και Αγγελπουλος πρτειναν οι ανιστητες στα εισοδματα, στην κατανλωση και στις λλες υλικς διαστσεις της διαφορετικτητας να περιοριστον στο ελχιστο, οπτε οι ιδεολογικς διαφορς τους με τον Τστσο ταν αρκετ σημαντικς. Γι’ αυτ, κρνοντας επσης απ τα αντατα κυβερνητικ αξιματα που κατλαβε ο τελευταος, μπορομε να θεωρσουμε τι οι πρτοι πρπει να αντιλφθηκαν τους περιορισμος που αντιμετπιζε η ατζντα τους και να συμβιβστηκαν.

Εντοτοις, παρ την εξισορροπητικ επδραση που πιστεουμε τι σκησαν οι ιδες του Τστσου αναφορικ με τις επιδιξεις του Ζολτα και του Αγγελπουλου, ο σοσιαλισμς που ο διος υποστριζε ταν εξσου ανελεθερος. Οι λγοι που μας οδηγον σ’ αυτν την αποτμηση εναι οι ακλουθοι. πως σημεισαμε παραπνω, ο Τστσος στο ργο του 1952 θερησε το ζτημα της ιδιοκτησας ως δευτερεον.

Επανλθε μως στο εν λγω θμα με το ργο του Πολιτικ: Θεωρα Πολιτικς Δεοντολογας (1965). Σ’ αυτ, μετ απ μια σντομη επισκπηση των θσεων της μαρξιστικς ρνησης της ατομικς ιδιοκτησας και της καθολικς ιδιοκτησας που πρεσβεει η κλασικ οικονομα (στο διο: 202-5), καταλγει στην ακλουθη διατπωση:

Η θση απναντι στον θεσμ της ατομικς ιδιοκτησας και δη των μσων παραγωγς θεωρεται το βασικ θμα που διακρνει την κοινωνικ πολιτικ του δυτικο και του ανατολικο κσμου, και απ το οποο απορρουν λες οι λλες διαφορς των οικονομικν των συστημτων. Σμφωνα με σα εκθσαμε, η θεωρητικ αλθεια γρω απ τον θεσμ της ιδιοκτησας βρσκεται με το μρος των ανατολικν...

Σμερα η ιδιοκτησα θεωρεται απλς μια κοινωνικ λειτουργα, ακμη και στις χρες που την προστατεουν συνταγματικ καθς και με πλθος διατξεις του ιδιωτικο δικαου... Σμερα η ιδιοκτησα εναι απλς νας θεσμς χρσιμος και επεκτενεται σο εκτενεται η χρησιμτητ του (στο διο: 207).

σον αφορ τις τελευταες του λξεις, δη εχε υποστηρξει τι η πολιτικ εξουσα χι μνο εναι η πηγ της ατομικς ιδιοκτησας, αλλ επιπλον πρπει να τη διαθτει, τσι στε ‘η δημιουργικτητα του κοινωνικο συνλου να φθσει στη μεγαλτερη απδοση’ (στο διο: 200). Τις θσεις του δε αυτς ναντι της ατομικς ιδιοκτησας τις διατρησε τουλχιστον μχρι την επανκδοση του σχετικο βιβλου του το 1975 (Τστσος 1975: 221-30), δηλαδ ταν περατωνταν υπ την καθοδγησ του το Σνταγμα της χρας.

Απ τα παραπνω προκπτει τι, δεχμενος τον διαχωρισμ των ατομικν ελευθεριν απ την ιδιοκτησα στα μσα παραγωγς, ο Τστσος νοιξε διπλατα τον δρμο να μπει ο σοσιαλισμς απ την πσω πρτα και ο διος μετατρπηκε σε αρνητ της ανοικτς κοινωνας και της ελεθερης οικονομας. Αν χρειζεται μια σημαντικ νδειξη για τις συνπειες, επισημανουμε το ρθρο 106 του συντγματος του 1975, του οποου ο Τστσος ταν νας εκ των κριων συντακτν. Για το εν λγω ρθρο, ο Μαυρογορδτος (1988, 138) αποφανεται τι ‘ποτ πριν δεν εχε δεξει μια συντηρητικ αστικ κυβρνηση ττοια περιφρνηση για το απαραβαστο της ατομικς ιδιοκτησας’.

Ως εκ τοτων διαστρεβλθηκαν τα κνητρα των ατμων, κτι που μακροχρνια συνβαλε στη σημεριν τραγικ κατσταση της οικονομας μας.

 4. Το ανχωμα του ρεαλιστικο φιλελευθερισμο

Η ατζντα των Ζολτα, Αγγελπουλου και Τστσου για τον σοσιαλιστικ μετασχηματισμ της ελληνικς κοινωνας και οικονομας δεν ευοδθηκε, τουλχιστον χι στην κταση που το επιθυμοσαν και το επιδωξαν. Με τα μεγλα γεωπολιτικ συμφροντα των ΗΠΑ στην περιοχ και τα τερστια ποσ οικονομικς βοθεια που εκενες δαπανοσαν για την ανασυγκρτηση του ελληνικο κρτους, εναι μλλον προφανς τι δεν θα φηναν να εγκατασταθε στη χρα να καθεστς λενινιστικο τπου. Αλλ απ τη σκοπι μας, αυτ που μας ενδιαφρει εναι να εξηγσουμε γιατ και πς η υλοποηση της ατζντας τους, με σκοπ την εγκαθδρυση ενς καθεσττος ‘δημιουργικο σοσιαλισμο’ ανακπηκε στην πρξη απ τις ιδες και τις προτσεις ενς λλου πρωταγωνιστ της εποχς, και συγκεκριμνα του Παναγ Παπαληγορα. Ας δομε σντομα τη συμβολ του.

Απ διφορες ομιλες και ρθρα του στον Τπο, την περοδο 1946-1979, αντιλαμβανμαστε τι, ο Παπαληγορας ταν απ τους πρτους πολιτικος που πρβαλε συγκροτημνη ιδεολογικ αντιπαρθεση στις διφορες εκδοχς του σοσιαλισμο που αναπτσσονταν εκενη την εποχ. Για παρδειγμα, αφο διαφοροποιθηκε διακηρσσοντας τι υιοθετε να φιλελευθερισμ ‘προσηρμοσμνον προς την σγχρονον αποστολν του κρτους και προς την διεθν εξλιξιν της τεχνικς’, τον οποο αποκλεσε ‘ρεαλιστικν φιλελευθερισμν’ (Παπαληγορας [1953] 1996:91), τον επμενο χρνο σε ομιλα του στη Βουλ, ως υπουργς Συντονισμο στην κυβρνηση του στρατηγο Αλξανδρου Παπγου, εξειδκευσε τι:

Τ’ απαρτζοντα το πργραμμα της Κυβερνσεως οικονομικ μτρα –τιν των οποων εκτθενται σμερον ενπιον υμν– θα διπωνται υπ οικονομικς ορθοδοξας, την οποαν οι κρσιμοι μετα-πολεμικο καιρο απδειξαν γονιμωτραν και πρακτικωτραν των οιωνδποτε παρεμβατικν συστημτων. Το σγχρονον, λλωστε, κρτος δεν εναι φιλελεθερον υπ την παραδεδομνην ννοιαν του 19ου αινος, οτε κοινωνικοπολιτικς απαθς. Ο φιλελευθερισμς του στηρζεται εις την πστιν τι αποτελε κατ’ ουσαν το μνον –υπ τας παροσας συνθκας της τεχνικς εξελξεως– ρεαλιστικν σστημα χι μνον οικονομικς αλλ και βαθτατα κοινωνικς πολιτικς (Παπαληγορας [1954] 1996: 109).

Με βση αυτς τις ιδεολογικς θσεις και τα υψηλτατα υπουργικ αξιματα τα οποα σκησε τα χρνια που ακολοθησαν, η υποστολ της σημαας των σοσιαλιστικν μανιφστων απ σους προτιμοσαν να συνεργαστον μαζ του, ταν αναμενμενη. Αλλ, πως θα δομε αμσως πιο κτω, οι συγκεκριμνες αναφορς του αποτελοσαν μλλον προπτασμα καπνο για να καλυφθον παρεμβατικς οικονομικς πολιτικς, οι οποες στρβλωσαν τη δομ της ελληνικς οικονομας για πολλς δεκαετες. Για παρδειγμα, τνιζε:

Τον 19ον αινα δεν το εις την πρθεσιν οιουδποτε κρτους να αναπτξη οιανδποτε περιοχν. Συγκεκριμνως, το κρτος ενμιζεν τι θετε μερικ γενικτατα αφηρημνα πλασια και φηνε να λειτουργον απολτως οι οικονομικο νμοι.

Σμερον δεν γνεται αυτ οτε εις τα κεφαλαιοκρατικ κρτη οτε εις τα κρτη τα σοσιαλιστικ (Παπαληγορας [1960] 1996: 209)· […] πιστεω στην ελεθερη οικονομα. Αλλ χι βεβαως στην ασδοτη ελεθερη οικονομα (Παπαληγορας [1977] 1996: 552).

Με λλα λγια, οι ιδες και οι επιλογς οικονομικς πολιτικς του Παπαληγορα μπορε μεν να λειτοργησαν ως αναχματα στη Σκλα του ‘δημιουργικο σοσιαλισμο’, πλην μως οδγησαν στη Χρυβδη αρχικ του ‘ρεαλιστικο’, κατπιν του ‘ριζοσπαστικο’ και, πιο πρσφατα, ενς γνωστου (x)-φιλελευθερισμο, απ τα δειν της οποας θα περσουν δεκαετες για να ξεφγει η χρα μας.

 5. Ποιες ιδες και πολιτικς επικρτησαν

Ο Παπαληγορας δεν χανε ευκαιρα να τονζει τι οι αρχς που καθοδηγοσαν τις επιλογς της οικονομικς πολιτικς που ευαγγελζονταν και προωθοσαν οι κυβερνσεις στις οποες συμμετεχε, ταν οι ακλουθες:

• Η οικονομικ πολιτικ ταν φιλελεθερη χι με την ννοια του 19ου αινα, αλλ με αυτ του 20ου, που ενεχε μεγαλτερη κρατικ παρμβαση ([1953] 1996: 91, [1954] 1996: 97).

• Η παρεμβατικ πολιτικ του ‘ρεαλιστικο φιλελευθερισμο’ αποσκοποσε: (α) σε κρατικς επενδσεις σε ργα υποδομς (π.χ. εγγειοβελτιωτικ), τα οποα θα μεισουν το κστος παραγωγς διαφρων βιομηχανικν και αγροτικν μονδων ([1954] 1996: 98, [1960] 1996: 204-5)· (β) σε κρατικς επενδσεις για να μειωθε η ανεργα διαμσου της ενσχυσης της ζτησης στο πλασιο της κενσιανς πολιτικς ([1960] 1996: 201-1 και 242-3)·  (γ) στην προσλκυση επενδυτικν κεφαλαων απ το εξωτερικ ([1960] 1996: 212, [1971] 1996: 444-6, [1974] 1996: 485, [1975] 1996: 492)·34 και (δ) στη διαμρφωση αναπτυξιακν περιφερειακν και κεντρικν προγραμμτων, τα οποα πρεπε να διαμορφνονται απ την πολιτικ ηγεσα και χι απ να γραφειοκρατικ οργανισμ, πως μεταλλχτηκε το Κντρο Οικονομικν Ερευνν σε Κντρο Προγραμματισμο και Οικονομικν Ερευνν ([1960] 1996: 243, [1964] 1996: 349).

• Η νομισματικ πολιτικ στχευε στη σταθερτητα της αξας του νομσματος και διαμσου του επιτοκου στην ενσχυση της αναπτυξιακς πορεας ([1954] 1996: 102, [1955] 1996: 144, [1957] 1996: 165, [1960] 1996: 213, [1963] 1996: 293, 299) και στη διοχτευση κεφαλαων απ τον χρηματοπιστωτικ τομα, κτω απ τον λεγχο και τα κριτρια κατανομς που αποφασζει το κρτος ([1954] 1996: 103).

• Η δημοσιονομικ πολιτικ τεινε στη δημιουργα πλεονασματικν προπολογισμν, κυρως με την πταξη της φοροδιαφυγς ([1954] 1996: 102-3, 105), για να χρηματοδοτονται επενδσεις υποδομς που μεινουν το κστος παραγωγς του ιδιωτικο τομα, εν παρλληλα αποφευγταν η δημιουργα ελλειμμτων για τη χρηματοδτηση καταναλωτικν αναγκν και διερυνσης του κρτους πρνοιας ([1956] 1996: 147, [1957] 1996: 162, [1958] 1996: 185, [1963] 1996: 301, [1966] 1996: 403-5).  Βσει αυτς της θσης του, σκησε δριμεα κριτικ στην πολιτικ της νωσης Κντρου που θελε τνωση της ζτησης με την αξηση μισθν και επκτασης της κοινωνικς πολιτικς, πολιτικς που θα αποστεροσαν πρους απ τις δημσιες επενδσεις ([1962] 1996: 261, [1963] 1996:322). Μλιστα, σε συνντευξ του στην εφημερδα Ακρπολις (26/1/1964), τνιζε τα εξς προφητικ:

Eις τας παραμονς των εκλογν του Νοεμβρου, η νωσης Κντρου ενμισεν τι λθεν η ρα δια να επη –και επε– προς λας τα τξεις το μεγλο ΝΑΙ. Εν επεβλλετο προδλως η ντασις της επενδυτικς προσπαθεας τσον εις τον ιδιωτικν σον και εις τον δημσιον τομα, το Κντρο υπρξε ο μγας προφτης της καταναλσεως. Δος ημν σμερον (Παπαληγορας [1964] 1996: 328).

• ταν υπρ της δημιουργας δημοσων επιχειρσεων σε αντικατσταση ιδιωτικν που λειτουργοσαν μονοπωλιακ στην αγορ (π.χ. ηλεκτρικ ενργεια), πως επσης και σε κλδους της βιομηχανας που, λγω των τερστιων κεφαλαων που απαιτονταν, δεν προσφρονταν απ ιδιτες επενδυτς ([1954] 1996:99).

• Υιοθετντας την πολιτικ της σοσιαλδημοκρατας που κυριαρχοσε στην Ευρπη στις αρχς της δεκαετας του 1960, υποστριζε τι η ανπτυξη της χρας θα πρεπε να στηριχθε, εκτς απ τις ιδιωτικς επιχειρσεις, και σε κρατικς και μικτς συνεταιριστικς ([1960] 1996: 202-3, [1975] 1996: 528-9),37 αλλ ταυτχρονα να τεθον ‘σαφ σνορα’ για τον ιδιωτικ δημσιο χαρακτρα των επιχειρσεων ([1960] 1996: 231-2).

• Επιδωκε μεωση των κρατικν παρεμβατικν ρυθμσεων στο εξωτερικ εμπριο και την ενσχυση της εξαγωγικς προσπθειας ([1955] 1996: 127, [1956] 1996: 144, [1960] 1996: 203). Αυτς εναι νας απ τους λγους για τους οποους, απ πολ νωρς, υπερασπιζταν τη σνδεση της χρας με την Ευρωπακ Οικονομικ Κοιντητα ([1957] 1996: 161) για την οποα ενεργοποιθηκε ποικιλοτρπως απ το 1961 ([1961] 1996: 245-253, [1971] 1996: 445, [1977] 1996:605).

Στα πλασια των ανωτρω γενικν αρχν και κατευθνσεων, ο Παπαληγορας υιοθτησε ο διος επτρεψε να εφαρμοστον οικονομικς πολιτικς οι οποες οδγησαν στη θεμελωση μιας κρατικοδαιτης και ανελεθερης οικονομας, στη δομ της οποας εμφυτεθηκε το σαρκι της σοσιαλιστικς καταστροφς.

 6. Οι συνπειες των ιδεν που επικρτησαν

Πολλο αναγνστες σγουρα θα διερωτηθον: μα εναι δυνατν να ευθνονται για την παροσα τραγωδα της χρας πολιτικς που υιοθετθηκαν τις πρτες μεταπολεμικς δεκαετες; Αυτ ακριβς εναι που επισημανουμε με βση τα ακλουθα παραδεγματα.

 Πρτο παρδειγμα

Κατ το δετερο μισ της δεκαετας του 1950, ο Ζολτας, ως Διοικητς της Τρπεζας της Ελλδος38 και λλοι συνεργτες του, εχαν διαμορφσει να σστημα διαφορικν επιτοκων μσω του οποου μεττρεπαν τις αποταμιεσεις των ασφαλιστικν ταμεων, τις αποταμιεσεις των νοικοκυριν που κατατθεντο στις εμπορικς τρπεζες και λλους διαθσιμους χρηματικος πρους σε πιστσεις και δνεια προς κλδους και δραστηριτητες που οι διοι, με τη σμφωνη γνμη των αρμδιων αρχν της πολιτεας, θεωροσαν τι συνβαλλαν στην ταχρρυθμη οικονομικ ανπτυξη της χρας. Την περοδο μχρι το 1974, η εν λγω πιστωτικ πολιτικ φαινταν –και δεν υπρχει λγος να μην ταν– αναπτυξιακ. πως γνωρζουμε μως, οι οικονομικς πολιτικς συνοδεονται και απ μη ηθελημνες  συνπειες, οι οποες εμφανζονται πολ αργτερα και, πολλς φορς, χουν κστος  μεγαλτερο απ τα οφλη τους. Στη συγκεκριμνη περπτωση, μα απ τις μη ηθελημνες

συνπειες ταν, για παρδειγμα, τι η εν λγω πολιτικ δεν επτρεψε στα αποθεματικ των ασφαλιστικν ταμεων να αυξηθον με τους ρυθμος της ανπτυξης που επιτεχθηκαν ττε, οπτε συνβαλε στο τερστιο πρβλημα που αντιμετωπζουν σμερα.

Το 1974, και για λγους μνες προτο γνει υπουργς Συντονισμο, ο Παπαληγορας ανλαβε Διοικητς στην Τρπεζα της Ελλδος. τσι, επ’ ευκαιρα της ομιλας του στη γενικ συνλευση των μετχων, στις 23/9/1974, μεταξ των λλων, κανε και μια αποτμηση της πιστωτικς πολιτικς. Η τοποθτησ του (Παπαληγορας [1974] 1996: 472-3), ταν τι, εν τα προηγομενα χρνια ταν δικαιολογημνη, η πιστωτικ πολιτικ που εφαρμοζταν πρεπε να καταργηθε διτι, καθς βασιζταν σε ειδικευμνους καννες, ρυθμσεις, ελγχους, ευνοκς χρηματοδοτσεις κποιων επιχειρσεων και διαφορικ επιτκια, δεν ταν πλον αποτελεσματικ και στρβλωνε τη δομ της οικονομας.

Κατ τα ειωθτα, η κθεση που παρουσασε ο Παπαληγορας σ’ εκενη τη γενικ συνλευση των μετχων πρπει να συντχθηκε υπ την εποπτεα του Δ. Χαλικι, ο οποος ταν οικονομικς σμβουλος. Συνεπς, στις 23/9/1974, στην τεχνικ και στην πολιτικ ηγεσα της κεντρικς τρπεζας, υπρχε ομοφωνα τι το χρηματοπιστωτικ σστημα πρεπε να απελευθερωθε γιατ βλαπτε την οικονομα της χρας. Μετ μως απ λγους μνες, διοικητς της Τρπεζας της Ελλδος ανλαβε και πλι ο Ζολτας, οπτε πως θα αναμενταν απ’ σα εκθσαμε προηγουμνως για τις απψεις του, η κατανομ των πιστσεων παρμεινε θεσμικ δσμια στους μηχανισμος του κεντρικο ελγχου και προγραμματισμο που ο διος εχε εισαγγει τη δεκαετα του 1950. Ο Παπαληγορας, ως υπουργς Συντονισμο, ξχασε τις επισημνσεις του για το χρηματοπιστωτικ σστημα. Ο Χαλικις, ως οικονομικς σμβουλος στην Τρπεζα της Ελλδος συνχισε να επιμνει τι το αυτ στρβλωνε θεμελιακ την κατανομ του κεφαλαου στη χρα (Halikias: 1978, 55). Λγοι οικονομολγοι την εποχ εκενη, μετρημνοι στα δκτυλα το ενς χεριο, διατπωναν στις δημοσιεσεις τους τη σφοδρ τους αντθεση τους απαρδεκτους μηχανισμος του χρηματοπιστωτικο συστματος για χρα που φιλοδοξοσε να γνει πλρες μλος της Ευρωπακς νωσης. Τποτε...· καννας απ τους υπεθυνους δεν κουγε και, αν κουγε, δεν κανε τποτε.

Το 1981, με την ανληψη της διακυβρνησης της χρας απ το ΠΑΣΟΚ, νοιξε ο δρμος και, μετ τον Γ. Αρσνη, Διοικητς της Τρπεζας της Ελλδος γινε το 1982 ο Χαλικις. Γνωρζοντας τις απψεις που απ χρνια και συστηματικ διατπωνε για την απελευθρωση του χρηματοπιστωτικο συστματος, αναμενταν τι σντομα θα κανε κποια κνηση προς αυτν την κατεθυνση. Αυτ συνβη πντε χρνια αργτερα, δηλαδ το 1987. ταν μως ττοια η αντδραση απ το οικονομικ και πολιτικ κατεστημνο που, πως αναφρει

ο Νικολου (2008: 186), η μεταρρθμιση δεν θα προχωροσε αν ο Χαλικις δεν απολμβανε της πλρους εμπιστοσνης του πρωθυπουργο Ανδρα Γ. Παπανδρου. Δυστυχς, εν η μεταρρθμιση πρασε και το χρηματοπιστωτικ σστημα απελευθερθηκε, οι βαθις στρεβλσεις που εχαν προκαλσει στην οικονομα οι διοικητικο μηχανισμο της πιστωτικς πολιτικς του Ζολτα συνχισαν να κυριαρχον διτι, πως χει δεξει η εμπειρα, στην αντιπροσωπευτικ δημοκρατα παξ και εισαχθον θεσμο γρω απ τους οποους διαπλκονται μεγλα επιχειρηματικ και πολιτικ συμφροντα, αυτο αυτονομονται και δεν καταργονται  εκολα.

 Δετερο παρδειγμα

Μεταπολεμικ, η παραπνω τση, λαβε τη μορφ της ‘δειας σκοπιμτητας’ και στοχειωσε κυριολεκτικ τη δομ της ελληνικς οικονομας. Οι γνωστς περιπτσεις επιχειρσεων οι οποες, για να προστατευθον απ τον δυνητικ ανταγωνισμ, κατφευγαν στις καλς υπηρεσες της διοκησης στε οι κλδοι τους να κηρυχτον ‘κεκορεσμνοι’ και να μην εισλθουν νοι ανταγωνιστς εναι λγες διτι πρκειται για διαδικασες αδιαφανες και ανομολγητες. Αλλ οι επιχειρηματες οι οποοι προσπθησαν μεταπολεμικ να εισλθουν και να κνουν επιχειρσεις σε λους τους κλδους και απτυχαν, ετε επειδ δεν λαβαν την περιπθητη ‘δεια σκοπιμτητας’ ετε διτι αποθαρρνθηκαν, πρπει να αριθμον χιλιδες.

Για τους αναγνστες που θα μπουν στον πειρασμ να θεωρσουν τι υπερβλλουμε, προσθτουμε τα ακλουθα. Η ‘δεια σκοπιμτητας’ που ο Ζολτας ‘εφηρε’

για να ρυθμσει τον ανταγωνισμ στη βιομηχανα, επεκτθηκε στο διβα των μεταπολεμικν δεκαετιν και στα επαγγλματα. Αυτ η επκταση δεν γινε ββαια με το αζημωτο οτε για τους πολιτικος οτε τους δραστηριοποιομενους σ’ αυτ.

Αλλ η μεωση της υλικς ευημερας των πολιτν, ως καταναλωτν των υπηρεσιν λων των επαγγελμτων, ταν μνιμη και σημαντικ. Γι’ αυτ και δεν αποτελε κπληξη τι οι τεχνοκρτες εκπρσωποι των πιστωτν της χρας μας ζτησαν και η κυβρνηση υποχρεθηκε πρσφατα να προχωρσει στην απελευθρωση πνω απ 100 επαγγελμτων. Και λα αυτ, εν υπρχαν ειδικς μελτες, πως του Μπτρου (1985) ο οποος ανδειξε τις συνπειες των παρεμβσεων της διοκησης στις αγορς κατ τρπο που δεν επιδχεται διφορομενων ερμηνειν. Οι διοικητικς παρεμβσεις συνοδεονται απ μη ηθελημνες συνπειες, το κστος των οποων στο διβα του χρνου εναι πολλαπλσιο των ωφελειν που προκαλον.

Γι’ αυτ κθε διοικητικ ρθμιση πρπει να εξετζεται αν αυξνει τον μπρακτο

και τον δυνητικ ανταγωνισμ στις αγορς. Σε αντθετη περπτωση, η μεγιστοποηση της κοινωνικς ευημερας που επικαλονται οι υποστηρικτς του ποιου φιλελευθερισμο απαιτε να αποφεγονται.

 Τρτο παρδειγμα

Σμφωνα με σα εκθσαμε στο τμμα 3.1, στα μσα της δεκαετας του 1930, ο Ζολτας (1936) πρσβευε τι οι πολιτικς στον τραπεζικ κλδο πρεπε να οδηγον σε συγκντρωση των αποταμιεσεων και η ρο των πιστσεων να γνεται προς επιλεγμνους κλδους και με επιτκια ττοια στε να ενθαρρνεται η οικονομικ ανπτυξη. Αργτερα, στα μσα της δεκαετας του 1940, ενψει της πιθαντητας ο Εμφλιος που διαφαινταν στον ορζοντα να κλνει υπρ των κομμουνιστν,

ο Ζολτας (1944α) τχθηκε υπρ της απλυτης συγκντρωσης του τραπεζικο κλδου κτω απ την ιδιοκτησα και διαχεριση του κρτους. Τλος, απ την αναδημοσευση του συγκεκριμνου βιβλου του η οποα, κατ την επιθυμα του, γινε μετ τον θνατ του, καθς και απ τις σκψεις που διατυπνει στον πρλογο ο Α. Μακρυδημτρης, αντιλαμβανμαστε τι ο Ζολτας δεν απαρνθηκε ποτ αυτς τις ιδες και προτσεις του.  Συνεπς, για μας δεν αποτελε κπληξη τι σε λη τη σταδιοδρομα του ως κεντρικς τραπεζτης εργστηκε συστηματικ υπρ της εκρζωσης κθε μορφς ανταγωνισμο στον τραπεζικ κλδο, και χι μνο. Για σους αμφιβλλουν, προτενουμε να λβουν υπψη τους τα ακλουθα δεδομνα.

Ο Ζολτας ταν υπουργς Συντονισμο στην υπηρεσιακ κυβρνηση η οποα κανε τις εκλογς της 16ης Νοεμβρου 1952. Η κυβρνηση Παπγου που προκυψε απ’ αυτς τις εκλογς στις αρχς του 1953, προχρησε σε αναγκαστικ συγχνευση της Τρπεζας Αθηνν, η οποα λειτουργοσε με επιτυχα απ το 1893, με την Εθνικ Τρπεζα της Ελλδος. Απ τη συγχνευση των δο μεγλων ανταγωνιστικν τραπεζν, προκυψε η Εθνικ Τρπεζα της Ελλδος και Αθηνν. Σμφωνα με την εξγηση που δωσε ο Σπ. Μαρκεζνης, υπουργς Συντονισμο στη κυβρνηση Παπγου, στχος της συγχνευσης ταν η εξυγανση του εθνικο τραπεζικο συστματος. Αυτ μως ταν πρσχημα, διτι το μερδιο της νας τρπεζας στις αρχς της δεκαετας του 1950 πολ πιθαν ξεπερνοσε το 80% της τραπεζικς αγορς και φυσικ δεν ταν δυνατ καμι εξυγανση με την εξαφνιση του ανταγωνισμο.

Αντιθτως, θεωρομε τι οι πραγματικο λγοι γι’ αυτν τη συγχνευση πρπει να αναζητηθον στις προαναφερθεσες ιδες και προτσεις του Ζολτα ο οποος, το 1956, ως Διοικητς της Τρπεζας της Ελλδος συγκατνευσε στε να εξαφανιστε απ τον ττλο της νας τρπεζας η αναφορ στην πλαι ποτ Τρπεζα Αθηνν.  Αλλ αν κποιος αναγνστης αμφιβλλει τι πγιος στχος του Ζολτα ταν η εξλειψη του ανταγωνισμο και η κεντρικ διεθυνση του τραπεζικο συστματος, υπερεπαρκε να θυμηθομε τη περπτωση της εθνικοποησης του δυναμικο συγκροτματος της Εμπορικς Τρπεζας το 1975. Γι’ αυτν χουμε ακοσει πολλ και διαβσει περισστερα. Η σχετικ ιστορα γρφτηκε απ τους κρατικιστς και τους συνοδοιπρους τους και εναι λογικ διτρητη. Δεν πιστεουμε τι οφειλταν σε προσωπικς εχθρτητες μεταξ του Ανδρεδη και του Καραμανλ. Οτε βρσκουμε πειστικ την εξγηση τι ο Καραμανλς αποφσισε να κρατικοποισει αυτν τον μεγλο και ανερχμενο τραπεζικ και βιομηχανικ μιλο, γιατ ο Ανδρεδης εχε διαπρξει κποιες παρανομες. Κατ την ποψ μας, η επικρατστερη ερμηνεα εναι τι η Εμπορικ Τρπεζα, ντας λαν ανταγωνιστικ, διβρωνε ταχτατα το μερδιο της Εθνικς Τρπεζας της Ελλδος και υπσκαπτε τσι την ατζντα της ‘Σοσιαλιστικς νωσης’ της οποας και ο Ζολτας και ο Καραμανλς που πρωτοσττησαν στην εθνικοποηση ταν μλη. Φυσικ, το αποτλεσμα ταν να καταπνιγε και πλι ο μπρακτος ανταγωνισμς και να αποκατασταθε η κεντρικ διεθυνση του τραπεζικο συστματος μσω των διοικσεων που διορζονταν απ το δημσιο. Λγο-πολ, και παρ την απελευθρωση που λαβε χρα το 1987, η ολιγοπωλιακ διρθρωση του τραπεζικο συστματος δεν λλαξε σημαντικ, πως δεχνουμε στο Μπτρος & Καραγιννης (2011: κεφ. 11, 12).

Τταρτο παρδειγμα

πως εδαμε παραπνω, οι υποστηρικτς του ‘δημιουργικο’ ‘φιλελεθερου’ σοσιαλισμο υποστριζαν τι η μεγλη βιομηχανα πρεπε να βρσκεται στα χρια του κρτους. Την πολιτικ αυτ εφρμοσε σε σημαντικ βαθμ η κυβρνηση της Νας Δημοκρατας υπ τον Καραμανλ μετ το 1974. πως ο διος επισμανε σε δλωση που κανε στις 29/9/1974: ‘Η ελευθρα οικονομα στην οποα πιστεει [η Να Δημοκρατα], δεν ημπορε να αποκλεσει τη διερυνση του οικονομικο τομως τον οποο ελγχει το Κρτος’ (παρατθεται στο Χατζηβασιλεου 2010: 488).  Επσης, μετ απ δο μνες, δλωσε στη Βουλ τι: ‘επιβλλεται, που συμφρει κοινωνικ και οικονομικ, η ανληψη οικονομικν και μλιστα επενδυτικν πρωτοβουλιν απ το διο το Κρτος, ακμα και στον τομα της βιομηχανας’ (στο διο: 489).  Γι’ αυτ και η οικονομικ πολιτικ της ΝΔ λο και στρεφταν προς την εντοντερη κρατικ παρμβαση με πιο ενεργ συμμετοχ του κρτους στην παραγωγ αγαθν και υπηρεσιν. Μλιστα, ο υπουργς Οικονομας Αθανσιος Κανελλπουλος (1978-1980), δνει ακριβς αυτ το στγμα. Αναγνωρζει τι οι κρατικς επιδοτσεις εναι και υψηλο κστους και διαστρφουν τα κνητρα των ατμων.

πως υπολογζει, οι διφορες επιδοτσεις παραγωγς και κατανλωσης αγαθν και υπηρεσιν εκ μρους του κρτους απ 1,5% περπου του ΑΕΠ που ταν το 1974 διπλασισθηκαν το 1978 (Κανελλπουλος 1980: 89). Σε αντικατσταση αυτο του συστματος, προτενει να γνει το κρτος πιο ενεργς παραγωγς:

Σε πολλς περιπτσεις θα παρσταται ανγκη δυναμικτερης προθησης της αναπτυξιακς διαδικασας και δημιουργικς παρμβασης του κρτους πρα απ τη λογικ της αγορς και εναντον της καθς και πιο θαρραλας αντικατστασης της ιδιωτικς πρωτοβουλας απ δημοσους φορες, που σημανει παρλληλα και αντικατστασης του συστματος επιδοτσεων που αυξνουν το κοινωνικοοικονομικ κστος (στο διο: 177).

Σε τι διφερε, συνεπς, η οικονομικ πολιτικ της ΝΔ απ εκενη του ΠΑΣΟΚ;

Η μνη ουσιαστικ διαφορ ταν τι το δετερο θελε τις δημσιες επιχειρσεις κοινωνικοποιημνες, εν η πρτη τις θελε επιχειρσεις ‘κοινς ωφλειας’.

 

7. Συμπερσματα

Η λεγμενη ελληνικ ‘Δεξι’, με ηγτη τον Καραμανλ, διακυβρνησε τη χρα την κρσιμη οκταετα 1955-1963, υιοθετντας μια οικονομικ πολιτικ της οποας κριο χαρακτηριστικ ταν η εκ των νω προωθητικ κατεθυνση του οικονομικο συστματος. χουν γραφε πολλ για τα καινοφαν χαρακτηριστικ της, αλλ δεν χουν διερευνηθε οι βσεις της διαμσου των ιδεν και των αρχν που εχαν για την οικονομα κποιοι απ τους πρωταγωνιστς της οι οποοι βρσκονταν πολ κοντ στον Καραμανλ. Οι σημαντικτεροι που διαδραμτισαν ενεργ ρλο στη διαμρφωση των στχων και των επιδιξεν του, ταν κατ κριο λγο ο Ζολτας, ο Τστσος και ο Παπαληγορας, εν σε μικρτερη κταση –και εμμσως– ο Αγγελπουλος και κυρως ως προς την ανγκη κεντρικο προγραμματισμο της οικονομας. Δεν εναι καθλου τυχαο που οι τρεις πρτοι και ο διος ο Καραμανλς ταν απ τους ιδρυτς και βασικ στελχη της ‘Εταιρεας Σοσιαλιστικν Μελετν’ , κατ τον Αγγελπουλο, ‘Σοσιαλιστικς νωσης’.

 Στην παροσα εργασα, συνοψσαμε τις ιδες και τις προτσεις τους για τον ρλο του κρτους στην οικονομα, καθς και την επιρρο που σκησαν μσα απ τα αξιματα που κατλαβαν σε καριες πολιτικς και ακαδημακς θσεις. Με βση τα σα διαπιστσαμε απ την ρευν μας και εκθσαμε πιο πνω, θεωρομε τι οι οικονομικς εξελξεις σημαδετηκαν μεταπολεμικ στο μεν μτωπο της οικονομας απ τον Ζολτα και τον Παπαληγορα, στο δε μτωπο της συνταγματικς τξης απ τον Τστσο. σον αφορ τον Αγγελπουλο, η ποψ μας εναι τι η επιρρο που σκησε δεν ταν αποφασιστικ, αν και, εμμσως, με την προσλωσ του στον προγραμματισμ της οικονομας φανεται τι επηρασε τον Ζολτα και αυτος που διακυβρνησαν τη χρα προς αυτ την κατεθυνση.  Εν μως πρεπε να επιλξουμε ναν οικονομολγο ο οποος να επηρασε κυρως αρνητικ με τις ιδες, τις προτσεις, τις αποφσεις, τις διασυνδσεις και γενικ την επιρρο του, θα λγαμε τι αυτς δεν μπορε να εναι λλος απ τον Ζολτα –για τρεις λγους.

Πρτο, διτι ακμη και ταν οι ιδες και οι προτσεις του περ του ‘δημιουργικο σοσιαλισμο’ αποδεχθηκαν εσφαλμνες απ την κατρρευση των χωρν του υπαρκτο σοσιαλισμο, ο διος συνχισε αννδοτα να πιστεει τι οι τσεις που παρατηροσε το 1943 θα επανρχονταν και θα μονιμοποιονταν στο μλλον, στε οι δημοκρατες θα οδηγονταν νομοτελειακ και οριστικ σε μια κατσταση απισχνομενων ανπαρκτων ατομικν ελευθεριν και κεντρικ διευθυνμενων οικονομιν.

Δετερο, διτι απ τις κορυφαες θσεις που ανλαβε, εισγαγε διοικητικς ρυθμσεις και διαδικασες οι οποες στρβλωσαν για πρα πολλς δεκαετες τη δομ της ελληνικς οικονομας. Και, τρτο, γιατ κατφερε στε οι νικητς του Εμφυλου, οι οποοι προσβλεπαν στην ανοικτ κοινωνα και στην ελεθερη οικονομα, στο τλος να ενδσουν και να συμβιβαστον με το κακκτυπο του ‘δημιουργικο σοσιαλισμο’ στο οποο μεταβλθηκε η ελληνικ οικονομα μεταπολεμικ.

Απ τα παραπνω επιβεβαινεται η διαπστωση τι ο φιλελευθερισμς στη χρα μας δεν απκτησε ποτ ρζες και δυναμικ που να κατευθνουν συνειδητ τους κυβερνντες και να πεσουν τους πολτες. Στην δια διαπστωση χουν καταλξει και λλοι ερευνητς προσεγγζοντας την ανλυση απ διαφορετικ σκοπι (για παρδειγμα, Δραγομης 1992: κεφ. V, Σταθκης 2007).

Μοιραος για τους νικητς του Εμφυλου αποδεχθηκε επσης ο Παπαληγορας. Πιθανολογομε τι βοθησε στε η ατζντα των Ζολτα, Τστσου και Αγγελπουλου να ακυρωθε. Ως εκ τοτου, στον βαθμ που συνβαλε σ’ αυτ το αποτλεσμα, σως να σωσε τη χρα απ τα χειρτερα και αυτ πρπει να του αναγνωριστε. Ακμη, θεωρομε τι εναι απολτως δκαιο να αναγνωρσουμε τη μεγλη συμβολ του στον σχεδιασμ και στην εφαρμογ της δημοσιονομικς πολιτικς, ιδιατερα κατ την περοδο 1955-1963. Αν και δεν κατφερε να αντιμετωπσει αποτελεσματικ το πρβλημα της φοροδιαφυγς, διαχειρστηκε τα οικονομικ του δημοσου με σωφροσνη. Αλλ η ευθνη του για το φιλελεθερο περιτλιγμα με το οποο πρασαν στους νμους, στους θεσμος, στις αξες και εν τλει στη νοοτροπα και στη συμπεριφορ των ελλνων πολιτν τις πλον οπισθοδρομικς διατξεις και πρακτικς της σοσιαλιστικς συνταγογραφας, εναι πολ σημαντικ για τρεις λγους: πρτο, γιατ κατ την περοδο 1955-1963, που ο διος ορθοτομοσε τα ρια του ‘ρεαλιστικο φιλελευθερισμο’, πρασε στις πολιτικς των κυβερνσεων στις οποες συμμετεχε πολ μεγλο μρος απ τις ιδες και τις προτσεις των υποστηρικτν του ‘δημιουργικο σοσιαλισμο’. Δετερο, γιατ δεν αντιλφθηκε τι με την αντικατσταση των αυτοματισμν της οικονομας απ διοικητικς ρυθμσεις, περιορισμος και ελγχους, μπαιναν οι βσεις για τις διαρθρωτικς στρεβλσεις στην κατανομ των πρων και, ιδιατερα, του κεφαλαου που παρατηρονται σμερα. Τλος, τρτο, γιατ ταν το 1974 αντιλφθηκε τι εχε συμβε, αντ να πρωτοστατσει για βαθις διαρθρωτικς μεταρρυθμσεις στην κατεθυνση του ανογματος των αγορν στον ανταγωνισμ, κινθηκε ακμη αριστερτερα υιοθετντας θσεις υπρ του κεντρικο και περιφερειακο προγραμματισμο. σως γι’ αυτ ακριβς τον λγο θερησε δικαιολογημνη τη μετβαση των κυβερνσεων Καραμανλ της περιδου 1974-1980 απ τον ‘ρεαλιστικ’ στον ‘ριζοσπαστικ φιλελευθερισμ’.

Ο Τστσος, ευθνεται ιδιατερα για το Σνταγμα του 1975. ταν συντκτης του και πρεπε να γνωρζει τι, περιορζοντας τα περιουσιακ δικαιματα, παραχωρντας στο κρτος το δικαωμα να παρεμβανει μχρι προγραμματισμο στην οικονομα, αναγνωρζοντας πληθρα δικαιωμτων στους πολτες να απαιτον διφορες παροχς απ το κρτος κ.λπ., το σνταγμα που πρτεινε ταν για μια χρα που φιλοδοξοσε να βρσκεται πλησιστερα στις χρες του ττε υπαρκτο σοσιαλισμο παρ να ενσωματωθε στα μλη της Ευρωπακς νωσης. Το σνταγμα αυτ, το οποο δικαιολογε πλρως την κατηγορα τι η ‘Δεξι’ στην Ελλδα κατατρχεται απ ‘σοσιαλμανα’, βρσκεται στη βση των προβλημτων που αντιμετωπζει η χρα μας και γι’ αυτ πρπει το συντομτερο να αντικατασταθε με να σνταγμα που θα προγει το ραμα της ανοικτς κοινωνας και της ελεθερης οικονομας.

Για να κλεσουμε, θεωρομε τι η λεγμενη ‘Δεξι’ στην Ελλδα, μετ τον εμφλιο πλεμο, ανπτυξε το πρτυπο της ντονης κρατικς παρμβασης το οποο το ΠΑΣΟΚ επεξτεινε ακμη περισστερο, εν η Αριστερ επιδωκε μια κομμουνιστικ κοινωνα σοβιετικο τπου (ΚΚΕ) πιο χαλαρ ελεγχμενης εκ των νω οικονομας (ΚΚΕ εσωτερικο και ΣΥΡΙΖΑ). Ως εκ τοτων, ο ελληνικς λας δεν εχε επιλογς λλες που να μετβαλλαν τους ορζοντς του, παρ μνο αυτς του ‘κρατικισμο’. Στη χρα που γεννθηκε η ελευθερα του ατμου και τα δημοκρατικ  ιδεδη, μελε να καθιερωθε η ‘τυραννα’ της κεντρικ διευθυνμενης κοινωνας και οικονομας, η  οποα μας οδγησε στα πολλαπλ αδιξοδα που αντιμετωπζουμε σμερα.

………

 

Ο Γεργιος Μπτρος εναι Ομτιμος Καθηγητς του Τμματος Οικονομικς Επιστμης, Οικονομικ Πανεπιστμιο Αθηνν.

Ο Αναστσιος Καραγινης εναι Καθηγητς του Τμματος Οικονομικς Επιστμης, Πανεπιστμιο Πειραις

 

Το παρν δημοσιετηκε  στο περιοδικ «Επιστμη και Κοινωνα»  εκδσεις Α.Ν. Σακκουλα, τεχος 28/2011-2012  και σε πολλος ισττοπους του Ιντερνετ

 

Σημεισεις Ιστοσελδας των Φλων της ΨΑΔ.

1.Ο σκοπς της  ιστοσελδας μας εναι περιορισμνος· εστιζεται στην προσπθεια διχυσης των ιδεν της Ψηφιακς μεσης Δημοκρατας (ΨΑΔ). Η παροσα  πραγματεα/ρευνα των δο ακαδημακν δασκλων και φλων των ιδεν της ΨΑΔ, βοηθει σε αυτ την προσπθεια γιατ παρχει  σε λους τους πολτες, με τρπο προσιτ,  στοιχεα για να κατανοσουν ΠΩΣ και απ ΠΟΙΟΥΣ η Ελλδα φθασε στη σημεριν γενικ κρση· κρση  χι μνο στην Οικονομα αλλ και στη Δημοκρατα, στην Παιδεα και τσους λλους τομες.  Βοηθει ακμη σημαντικ  στη αναθερηση κατεστημνων  αντιλψεων περ Μεσσιν και Τσρων, της οικονομας, της επιστμης, της πολιτικς·  του παρελθντος,  αλλ κυρως του παρντος και του μλλοντος.  

Η παρξη διαφορετικν απψεων απ αυτς των συγγραφων, σμφωνα με τις αρχς της ΨΑΔ, εναι οχι απλς αποδεκτ, αλλ καλοδεχομενη γιατ η σνθεση διαφορετικν απψεων, που χρη στην ψηφιακ τεχνολογα εναι σμερα λειτουργικ και οικονομικ εφικτ, εναι ο βασικς στχος της μεσης Δημοκρατας και το νημα του ρου Ψηφιακ  μεση Δημοκρατα.

 

2.Επειδ το κεμενο εναι μεγλο και η παροσα αναρτση απευθνεται σε λους τους πολτες, παραλεψαμε το εκτενς και σημαντικ κεμενο των υποσημεισεων και της βιβλιογραφας. Οι αναγνστες που επιθυμον να ασχοληθον με το θμα αυτ μπορον να προσφεγουν στο προαναφερθν περιοδικ, σε αναρτσεις του Ιντερντ. Απ το σημαντικ και εκτενς κεμενο που  παραλεψαμε, εξαιρσαμε την ακλουθη σημεωση των Συγγραφων:

« χουμε πλρη συνασθηση της σοβαρτητας των απψεων που διατυπνουμε για την επιρρο που σκησαν με τις ιδες και το ργο τους τα τομα, στα οποα αναφερμαστε σε αυτ την εργασα. τσι, σε μια προσπθεια να αποφγουμε ανακριβες εκτιμσεις, ζητσαμε τη βοθεια ανθρπων που βρσκονται στη ζω και που, με τον να τον λλο τρπο, αναμχθηκαν στις εξελξεις, πως και λλων που χουν αναδιφσει τις ιστορικς πηγς της περιδου. Γι’ αυτ και παρουσισαμε την εργασα μας στο 13ο Συνδριο Ελλνων Ιστορικν Οικονομικς Σκψης, 3-4 Ιουνου 2011. Ο αριθμς των φλων και συναδλφων οι οποοι μας τμησαν με τα σχλι τους εναι πολ μεγαλτερος απ’ σους μπορομε να μνημονεσουμε απ τη θση αυτ. Κατ’ εξαρεση, εκφρζουμε τις ευχαριστες μας στους Δ. Χαλικι, Α. Λζαρη, Π. Ευαγγελπουλο, Τ. Μχα, Σ. Μπαζνα, Γ. Μπορχα, και ιδιαιτρως τον Χ. Μπαλγλου. Τλος, περιττεει να τονσουμε τι παραμνουμε απολτως υπεθυνοι για ποια τυχν λθη υπρχουν στο κεμενο».

 

 

 

 

 

 

-Σχλια

/ (θα πρπει να κνετε login για να αναρτσετε νο σχλιο)

-

 

 

2009-2012 ALL ABOUT WEB ( , Web development, )