Digital Direct Democracy
   
e-mail
-
-
 
- -
  - |
 
     
-  

 

Η πολιτικ καθρεφτζει την αυτογνωσα και το αντθετο. Η διακρυξη του Ρουσσ τι ποιος προσπαθε να χωρσει την πολιτικ απ την ηθικ δεν καταλαβανει καμα απ τις δο δεν βρκε παρ ελχιστη ανταπκριση. Κι μως, η ιστορα θα ταν διαφορετικ εν η αυτογνωσα της κοινωνας επτρεπε την υιοθτησ της. Το ρθρο επιχειρε μια φευγαλα αναδρομ της πορεας αυτς της σχσης στη σγχρονη εποχ και του τοπου της παγκσμιας κρσης που απλνεται με ταχτητα.

 

Αυτογνωσα και νεωτερικτητα

Τη μετβαση στην αναγννηση σηματοδτησε ο ενθουσιασμς για τις οργανωτικς δυνμεις της σκψης. Ο νθρωπος αντικατστησε την πστη (το βωμα δεν τον απασχλησε καν) με την κοιν λογικ που προτιμοσε να την ασκον οι "ειδικο". Η εμπειρα του δειξε τι η πστη στο Θε δεν μπρεσε να σταματσει τους αιματηρος θρησκευτικος πολμους, οτε τον μεγλο λοιμ, τις βαναυστητες της ιερς εξτασης τα παραδεγματα υποκρισας και πλουτισμο των καρδιναλων. Η λατρεα της απρσωπης και ορθολογικ σχεδιασμνης τεχνικς και της στατιστικς λογιστικς αντικατστησε τη λατρεα του Θεο. Ο παργοντας νθρωπος εξακολοθησε να αγνοεται στους σχεδιασμος παρ την μφαση στον ανθρωπισμ! Θτοντς το διαφορετικ ο θεωρομενος απ πολλος ως τελευταος αναγεννησιακς φιλσοφος Λιοις Μμφορντ επικαλεται το πρβλημα της παραγνρισης της σημασας της αυτοπραγμτωσης στη λση των κοινωνικν προβλημτων λγοντας τι:
«για να χουμε φιλικς σχσεις με λα τα κομμτια της ανθρωπτητας, θα πρπει να χουμε φιλικς σχσεις με λα τα κομμτια του εαυτο μας»(1)

Η αυτογνωσα του ανθρπου της αναγννησης στηρζεται στη σιγουρι του "σκπτομαι ρα υπρχω" του Καρτσιου. Ακμη και πιο πρσφατα οι προσπθειες του φιλοσφου της φαινομενολογας ντμουντ Χοσερλ να καταδεξουν τον ψυχολογισμ πνω στον οποο θεμελινονται τα "αντικειμενικ" κριτρια της επιστμης δεν βρκαν ανταπκριση. Ως εκ τοτου, το κυραρχο πρτυπο της αυτογνωσας υποδεκνυε μια προσγγιση που να οδηγε σε "απτ και μετρσιμα" αποτελσματα για να χουν "αξα". Περιορστηκε στην αναζτηση της γνσης λειτουργας του σματος -και της εξαιρετικς προδου της ιατρικς-, στην αναζτηση της χημεας του εγκεφλου και την μπιχεβιοριστικ ψυχολογα.   

Η παραγνριση τσο της αμφδρομης σχσης με τον Θε σο και της καλλιργειας της αγαθς φσης του ανθρπου αναγνωρστηκε απ λγους αναγεννησιακος φιλσοφους πως ο Ζαν Ζακ Ρουσσ που διατενονταν τι «αυτο που θα θελσουν να πραγματευτον χωριστ την πολιτικ και την ηθικ δεν καταλαβανουν τποτα για καμι απ τις δο».(2)  Ενδεικτικ της κυραρχης τσης εναι τι "η θεωρα των ηθικν συναισθημτων" του νταμ Σμιθ αλλ και οι χιλιδες σελδες αλχημικν σημεισεων του Ισακ Νετωνα εχαν περσει στη λθη και μνο τα τελευταα χρνια ρχισαν να προκαλον το δημσιο ενδιαφρον χωρς το φβο της μομφς για ενασχληση με το "σκοταδισμ". 

Αυτ η θση για τον εαυτ δρομολγησε να κκλο πολιτικς σκψης που επικεντρθηκε στη δημιουργα ενς δημοκρατικο κρτους, που, μσω της ορθολογικ σχεδιασμνης οργνωσης, θα θερπευε τις θλιες συνθκες υγιεινς και εργασας, τον τερματισμ του αναλφαβητισμο και της δεισιδαιμονας. Ομολογουμνως γιναν τερστια βματα που χωρς αυτ δεν θα ταν δυνατ η δημσια κθεση ιδεν πως του παρντος κειμνου.

Η αναμον υπερβολικν προσδοκιν απ τη μηχανικ-στατιστικ αντληψη και την καθολικ εφαρμογ τεχνικν εναι φαινμενο της νεωτερικτητας. Δεν εναι τυχαο τι ο πολιτικς ολοκληρωτισμς γινε θηριδης στην εποχ της νεωτερικτητας. Τα παραδεγματα του Ναζισμο, του φασισμο και των αρχικν σταδων του κομμουνισμο εναι χαρακτηριστικ.  

Η εμπειρα της ελεγχμενης οικονομας του κομμουνισμο, αλλ, και του φιλελευθερισμο του "αρατου χεριο" και του δγματος της "αυτορρθμισης" των αγορν, κατδειξε πως ο σχεδιασμς που παραγνωρζει τη δυναμικ των αντερων και των καττερων ψεων της ανθρπινης ψυχς εναι αποτυχημνος και επικνδυνος. Τα αποτυχημνα αυτ πειρματα εναι απρροια ενς ιστορικο υλισμο που θεωρε τι η συνεδηση εναι να αυτματο του περιβλλοντος και αρνεται τις ωθσεις του πνεματος, καθς, και ενς φιλελευθερισμο που θεωρε τη συνεδησ να αυτματο της επιθυμας για κρδος. 

Η υπερβολικ εμπιστοσνη στη σχεδιαστικ δειντητα των "ειδικν" απογυμνθηκε επσης απ την ανικαντητ της να προβλψει και να ελγξει τους περιβαλλοντικος κινδνους. Στην πραγματικτητα αυτ η ανικαντητα αποτελε συνπεια του προβλματος αυτογνωσας της "ειδικευμνης γνοιας" και εναι βασικ χαρακτηριστικ των νεωτερικν υπερβολν. Με ρους δαρβινισμο ο σχεδιασμς που γνεται αποκλειστικ με την αναλυτικ και στατιστικ σκψη -επειδ εναι αδνατο να συλλβει το απροσδκητο και το νο- θα υπολεπεται σε βιωσιμτητα αυτο που υπακοει σε μια ολιστικ και συνθετικ αντληψη της ζως.

Ο παργοντας που διαψεδει στην εφαρμογ τους τα "ορθολογικ" σχεδιασμνα οικονομικ και πολιτικ συστματα εναι η ανθρπινη βοληση, η οποα δεν εναι απλυτα προβλψιμη ακμη και απ τους καλτερους στατιστικολγους. Τα τελευταα χρνια λγω της προδου που χει σημειωθε στην "θεωρα του χους" οι ιστορικο ενθαρρνονται να μελετον α) τον εξελικτικ, απρβλεπτο και ανατρεπτικ ρλο του ανθρπινου πνεματος που κατ διαστματα εισγει καινοτομες σε εππεδο ιδιοττων και ιδεν, αλλ, και β) τον ανατρεπτικ στους ανθρπινους σχεδιασμος ρλο των απρβλεπτων φυσικν φαινμενων. τσι, κθε ισχυρισμς για "απλυτο" σχεδιασμ θα πρεπε να ακογεται γελοος. Η αυτογνωσα μας ως κοινωνα βρσκεται μπροστ σε να νο κκλο ευκαιρας για διερυνση μαθανοντας να αποκομζουμε σοφα απ τη γνση που με τση δυσκολα συγκεντρσαμε.

 

 

Αυτογνωσα και πολιτικ στον 20 αινα

Η ζω στη μεταπολεμικ Δση των "ευκαιριν" και της "αξιοκρατας" αφαρεσε απ τον μσο πολτη το λλοθι -του απωθημνου και της φτχειας- για την αναλγησα του. Στην καπιταλιστικ Δση των "ευκαιριν" και της "αξιοκρατας" ο κκλος της  αυτοεκτμησης και κοινωνικς καταξωσης εχε πολλος "αποφοτους". τσι, νας κρσιμος για κοινωνικς αλλαγς αριθμς ανθρπων ρθε αντιμτωπος με να νο ορζοντα, αυτν που νοιγε η διψευση  των προσδοκιν της επιθυμας για υλικς επιτεξεις. Ο "κορεσμνος νθρωπος" ταν μια διαδεδομνη μεταπολεμικ κφραση στη Δση που περιγραφε τον νθρωπο που βωνε τον κορεσμ λων των επιθυμιν του για υλικ αποκτματα και την επακλουθη γεση της θλψης. Αυτ δημιοργησε να πεδο κρσης για να καθοριστικ αριθμ ανθρπων που παρουσαζε μια δυνητικ απειλ για το κυραρχο πρτυπο ζως. Μια μερδα του πληθυσμο θεσε τον εαυτ της ξω απ το "μαντρ". Στους κλπους της δχθηκε μια ποικιλα ανθρπων η ποιτητα των οποων διφερε.

Προκλθηκε, τσι, μια αναζωπρωση του ενδιαφροντος για την αυτογνωσα, το διαλογισμ, το "βωμα της εντητας" και την "επανασνδεση με το πνεμα". Αυτ με τη σειρ του εφλκυσε την ανταπκριση σε νες ιδες για τη θση του ανθρπου στον πλαντη και την ευθνη του για τα λλα βασλεια της φσης, την αναζτηση εναλλακτικν οικονομικν συστημτων και εμπλουτισμο των συστημτων υγεας με πρακτικς της εναλλακτικς ιατρικς κ.λπ.

1. Στην Αμερικ αυτ μεταφρστηκε σε κινματα πως αυτ των χπις που αμφισβητοσαν το οικονομικ μοντλο τους πολμους εναντον του κομμουνισμο. Εναι πλον γνωστ τι την εποχ του ψυχρο πολμου αποτλεσαν αντικεμενο αφανος "ενδιαφροντος" των υπηρεσιν του κρτους οι οποες σε συνδυασμ με τη βαιη και φανερ αστυνομικ καταστολ τα απολιτικοποησαν και τα διλυσαν. Ο φβος της βαιης καταστολς και του κοινωνικο στιγματισμο αποδεχθηκε ισχυρτερος της ανγκης για πολιτικ κφραση.

Τα επμενα χρνια κποιοι νθρωποι προσπθησαν να εισγουν νες ιδες στα δυο κυραρχα κμματα. Το Δημοκρατικ κμμα φανεται χει αφομοισει αποσπασματικ και χι συστημικ τον κνδυνο των κλιματικν αλλαγν και της αειφορας. Η συστημικ υιοθτηση λσεων για την περιβαλλοντικ κρση θα απαιτοσε αλλαγ οικονομικο μοντλου και ρα ανατροπ των σχσεων εξουσας, πργμα αδιανητο για κμμα εξουσας. Μερικς "περιβαλλοντικς" πολιτικς που προωθονται απ τα κρτη κινον υποψες τι στοχεουν στην επκταση του φαινομνου της υπερσυγκντρωσης εξουσας σε μια ελτ.   

2. Στην Ευρπη η στροφ προς την αυτογνωσα φερε τη δυναμικ της καλς θλησης στο προσκνιο και την πστη πως μσω αυτς μπορον να θεραπευτον πολλ προβλματα. Αυτ μεταφρστηκε ως πεση για σκηση περιβαλλοντικν πολιτικν, για διερυνση του κρτους πρνοιας, για ρση των κοινωνικν ανισοττων και του κοινωνικο αποκλεισμο, για προστασα των μειονοττων, για αποτροπ του κινδνου να ελγχουν τους σπρους μια χοφτα εταιρες. Μεταπολεμικ ο εθελοντισμς γνρισε πρωτγνωρα εππεδα διδοσης και οι πρωτοβουλες μη κυβερνητικν οργανσεων προκλεσαν τσο μεγλο ενδιαφρον στους πολτες στε να δημιουργηθον "πρσινα κμματα". Αυτ με τη σειρ του ανγκασε τα λλα κμματα να υιοθετσουν, πως και στην Αμερικ, αποσπασματικ μερικς απ αυτς τις νες ιδες αποφεγοντας μως τη συστημικ τους νταξη. Το πρβλημα της μη συνθετικς σκψης υπρχει ακμη και στα περιβαλλοντικ κμματα τα οποα δεν χουν πεσει τους πολτες για τη βιωσιμτητα των προτσεν τους. Πολλο τους κατηγορον τι προσπαθον να εφαρμσουν ολιστικς ιδες με το γνωστ νεωτερικ μηχανικ τρπο προσγγισης, κνοντας λγο για τον κνδυνο του "πρσινου αδλφου".   

3. Πρπει να αναφερθον, επσης, εκενες οι ομδες οι οποες απογοητευμνες απ τις επιδσεις της νεωτερικτητας επστρεψαν στην ιδιτευση της εσωστρεφος μεσαιωνικς - ευλαβικς και απολτικης εσωτερικς αναζτησης. Συχν υιοθετον δεισιδαιμονες και προλψεις αυτς της εποχς. Στον Β' Παγκσμιο Πλεμο η ουδετερτητ τους δυνμωσε τις πιθαντητες των Ναζ να "προσφρουν" στον πληθυσμ του πλαντη, μεταξ λλων, το "ευεργτημα του αναλφαβητισμο", της στρησης των πολιτικν δικαιωμτων απ τους πολιτικ "ηλθιους και δειλος", της "δκαιης" υπαγωγς λαν, πως των σλβων, σε καθεστς δουλεας και της ανγνωσης αποκλειστικ βιβλων της αρεσκεας τους.  

 

 

Περ σφετερισμο ο λγος

Η λλειψη δικρισης εναι η αιτα που δεν αναγνωρστηκε γκαιρα η εφαρμογ κποιων αρνητικν εξελξεων με αφορμ τις νες ιδες. Επσης, φανερθηκε η απουσα της συνθετικς σκψης με την οποα προσεγγζονται αυτς. Τρα παραδεγματα ακολουθον παρακτω:

1. Μεγλα οικονομικ συμφροντα του πλοτου "αξιοποησαν" την αποδοχ -απ τους λαος- του ιδεαλισμο της εντητας για την εφαρμογ πολιτικν "παγκοσμιοποησης", που στην πραγματικτητα υπρξαν το μσο για την κλοπ του πλοτου και της ανεξαρτησας των κρατν. Επσης, διφορα πειρματα φεντεραλισμο εξελσσονται σε οχματα νων μορφν διακρατικο ολοκληρωτισμο.(3)

2. Με το πρσχημα της περιβαλλοντικς πολιτικς προωθεται η συγκντρωση του ελγχου σε μια χοφτα εταιριν και τραπεζν "πολ μεγλων για να πεθνουν". Στο στχαστρο χουν προστεθε πλον το νερ, οι σπροι, η διατροφ και η καλλιεργσιμη γη. 

3. Η πρακτικ της επκλησης, απ τα κρτη της Δσης, της καταπτησης του ιδεδους των ανθρωπνων δικαιωμτων συχν στοχεει στη λεηλασα των κρατν που επικρνουν και χι στο ειλικρινς ενδιαφρον για την τχη τους. Η περπτωση του πολμου στο Ιρκ εναι αρκετ για να ερμηνεσει γιατ η λξη "ανθρπινα δικαιματα" χει γνει συννυμο της λξης "λεηλασα".(4)

Αυτ τα λθη φανονται αναπφευκτα εν συνειδητοποιηθε το γεγονς τι στην πλειοντητα των περιπτσεων οι νες ιδες δεν "χωνετηκαν" στη συνεδηση, αλλ προσεγγστηκαν με ρους του παρελθντος. Σγχρονο εναλλακτικ κνημα που υιοθετε την ανγκη για αυτογνωσα προτενει ως οριστικ λση στα προβλματα του ανθρπου την ανθεση του ργου της δκαιης διανομς πρων σε να λογισμικ!

Δεν αρκον οι δυναττητες της οργανωτικς σκψης -που χαρακτρισαν τη νεωτερικ δυναμικ- οτε η αυτογνωσιακ ασθηση των ηθικν και ψυχολογικν ορων του ανθρπινου σχεδιασμο απναντι στη φση και το Θε -που χαρακτρισε την εποχ της νθησης της Χριστιανικς φιλοσοφικς σκψης. Μια να συνθετικ προσγγιση (5) εναι απαρατητη και εξακολουθε να αποτελε να ζητομενο πως και η αναγνριση αυτς της ανγκης απ να κρσιμο αριθμ πολιτν!

 

 

Η πρκληση του 21ου αινα

"Το τοπο εναι γεμτο με μορφς ολοκληρωτισμο με διαφορετικ πρσωπο η κθε μια, στην οικονομα, στην πολιτικ, στη θρησκεα και στον πολιτισμ. λες αυτς οι παραμορφσεις και οι στρεβλσεις πρπει να αντιμετωπιστον ενιαα ως μια ανθρωπολογικ παθογνεια του συστματος" (6)

Με βση την εμπειρα του παρελθντος μπορομε να εμπιστευθομε πολλ πργματα στον καθολικ εφαρμοσμνο και μακροπρθεσμο σχεδιασμ. Η οργνωση του κρτους πρνοιας, της δημσιας υγεας, της εθνικς μυνας, της δικαιοσνης, της φορολογικς πολιτικς, της μαζικς παιδεας, κ.λπ. δεν μπορε να γνει χωρς τις καινοτομες της νεωτερικτητας. Ο καθολικς σχεδιασμς και εφαρμογ του νμου αποτελον απ πολλς πλευρς μια προστασα απναντι στην οπισθοδρμηση του πολιτισμο. Απ αυτ τη σκοπι, η καθολικ εφαρμοσμνη τεχνικ προστατεει το εν υπνσει πνεμα μσα στον νθρωπο απ τον εκφυλισμ του φορα του, αποτρποντας την εγκληματικτητα, τον κανιβαλισμ, την οικογενειακ βα, τον αναλφαβητισμ, τη γονεακ και πολιτικ αποποηση ευθυνν κ.λπ. Αυτ σως εχε στο νου του ο Ρουσσ ταν γραφε στο κοινωνικ συμβλαιο τι μσω αυτο "θα εξαναγκαστε να εναι ελεθερος".(7) Εναι να θμα τερστιο και αφορ, σως, στο μεγαλτερο αριθμ ανθρπων. Απ την λλη, σο περισστερο ο νθρωπος μεταμορφνεται απ να εγωιστικ ν σε μια παρουσα του πνεματος τσο ο σχεδιασμς της κοινωνικς μηχανικς θα αποτελε εμπδιο για την ελεθερη κφρασ του.  

Παρλη, μως, την προδο της νεωτερικτητας βρισκμαστε μπροστ σε να νο γκλημα κατ της ανθρωπτητας που δεν φανεται καμα γνωστ κοινωνικ η πολιτικ δναμη να το σταματ. Μια πυραμδα εκτροπς νομιμοποιε πολιτικς προσβολς της ποιτητας ζως, της υγεας, της παιδεας, των εργασιακν δικαιωμτων ακμη και της ελεθερης αγορς που επικαλονται οι αυτουργο της. Τα μεταλλαγμνα δεν αποτελον απειλ μνο για την υγεα. Η επιμλυνση των εδαφν θτει τη διατροφ στον λεγχο μιας ελτ εταιριν. Ποτ στην ιστορα σε παγκσμιο εππεδο δεν υπρξε ττοια ζωτικ απειλ ελγχου!
Απ την λλη, η αντιμετπιση των περιβαλλοντικν απειλν απαιτε μια δραματικ αλλαγ τρπου ζως για την οποα ελχιστοι εναι διατεθειμνοι να εργαστον, καθς, οι πολτες δεν θλουν να χσουν τη βολ τους, οι πολιτικο τη θση τους και η οικονομικ ελτ τον κυραρχο ρλο εξουσας. 

Ποτ στο παρελθν δεν υπρξαν σε παγκσμιο εππεδο ταυτχρονα τσο καλ πληροφορημνοι λαο. Το ζητομενο που παραμνει εναι η παρουσα τους στα κοιν. Οι λαο εθελοτυφλον μη αντιλαμβανμενοι την αδυναμα της απρσωπης γραφειοκρατικς οργνωσης του κρτους να δσει λση στα οικονομικ, περιβαλλοντικ, γεωστρατηγικ και λοιπ αδιξοδα χωρς την υπεθυνη θλησ τους που θα οφελει να της δνει περιεχμενο και σκοπ.

Αυτ τη φορ η "συλλογικ βοληση" δεν αφορ μνο στις σχσεις μεταξ των ανθρπων -κατργηση δουλεας, δικαιματα στις γυνακες, δικαιματα στους γχρωμους- αλλ και στα δικαιματα των ζων και στη σχση του ανθρπινου βασιλεου μσα στην πλανητικ ζω. Διακηρξεις της UNESCO που μιλον για την αξα που χουν λα τα ντα του οικοσυστματος ανεξρτητα απ αυτ που τους αναγνωρζουν οι νθρωποι εναι ενδεικτικς τσο των διεργασιν αυτογνωσας που γνονται μσα στην ανθρπινη φυλ σο και της ποιτητας των πολιτικν προκλσεων μπροστ στην οποα βρσκεται.

Καταλγοντας στον αινα που διανουμε, «η ανθρωπτητα πρπει πρτα να δει αν θλει να ζει. Αυτ πρπει κατπιν, να αναρωτηθε αν θλει  μνο να ζει εκτς απ’ αυτ, να καταβλει  την αναγκαα προσπθεια για να συντελεστε, μχρι στον απρσβλητο πλαντη μας, η ουσιαστικ λειτουργα του σμπαντος, που εναι μια μηχαν δημιουργας θεν»(8)

 

 

O Αλξανδρος Μπλεσης εναι μλος της ΜΚΟ Σλων

 

 


Αναφορς:
(1) Λιοις Μμφορντ, “Οι μεταμορφσεις του ανθρπου”, Νησδες, σελ. 167

(2) Jean Jacques Rousseau, “Αιμλιος”, εκδσεις Πλθρον, Τμος , σελ. 29

«Αυτο που θα θελσουν να πραγματευτον χωριστ την πολιτικ και την ηθικ δεν καταλαβανουν τποτα για καμι απ τις δο»

(3) Μουτσοπολου Ιωννα, Το κρτος στην ελεθερη οικονομα ('Γ Μρος): Η οικονομα ως τομας ισχος και εξουσας, solon.org.gr

(4) Μουτσοπολου Ιωννα, Το δημσιο συμφρον χωρς το κρτος πρνοιας και τα Ατομικ Δικαιματα ως μρος του, solon.org.gr

(5) Ζσης Γιννης, H Περιβαλλοντικ θερηση ως βση για μια ολιστικ, συνθετικ και πλανητικ επιστμη, solon.org.gr

(6) Ζσης Γιννης, Ολοκληρωτισμς και ανθρωπολογικ συστημικ παθογνεια, solon.org.gr

(7)Jean Jacques Rousseau, Το κοινωνικ συμβλαιο, εκδσεις Πλις, σελ 66

(8) Henri Bergson, “Οι δυο πηγς της ηθικς και της θρησκεας”, σελ.246

 

 

 

-Σχλια

/ (θα πρπει να κνετε login για να αναρτσετε νο σχλιο)

-

 

 

2009-2012 ALL ABOUT WEB ( , Web development, )