Digital Direct Democracy
   
e-mail
-
-
 
- -
  - |
 
     
-  

.

Vincent Azoulay

 

 

Το παρν κεμενο εναι η συνντευξη στο περιοδικ GEO/HISTOIRE, τεχος Οκτωβρου-Νοεμβρου 2014, του ιστορικο Vincent Azoulay καθηγητο στο Πανεπιστμιο  Est Marne-la-Valee των Παρισων και συγγραφα ιστορικν ργων για την Ελλδα.

Η επιλογ του κειμνου και η απδοση του στα Ελληνικ εναι του  Μανλη  Νικολαδη[1].

……….

 

 

ΕΡΩΤΗΣΗ: Σε ποια χρονολογα μπορομε να ορσουμε την ναρξη δημοκρατικν αρχν στην Αθνα;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Η εγκατσταση της δημοκρατας (απ το δμος=λας και κρτος), συνδεται συχν με τον Περικλ, δηλαδ τον πμπτο πΧ  αινα. Στην πραγματικτητα οι βσεις του νου πολιτεματος τθηκαν νωρτερα, στο τλος του κτου πΧ αινα, κατ το 508-507 πΧ, ταν ο Ιππας, ο τελευταος τραννος διχθηκε απ την Αθνα και η πλη οδηγθηκε σε εμφλιο πλεμο. Ττε συγκροσθηκαν δυο μεγλες οικογνειες αριστοκρατν:  οι Αλκμεονδες, με επικεφαλς την Κλεισθνη, μια σημαντικ πολιτικ προσωπικτητα, και η οικογνεια με επικεφαλς τον Ισαγρα. Η εξυπνδα του Κλεισθνη ταν τι στηρχθηκε στον λα και τσι επικρτησε. Στην συνχεια, στο νομα της ιστητας μεταξ των πολιτν, επβαλε μια σειρ μεταρρυθμσεων, που δημιοργησαν χι ακριβς την δημοκρατα, αλλ θεσαν τις βσεις γι’ αυτν, στε ο λας να ασκε μεσα την εξουσα.

 

Ε. Ποις εναι αυτς οι βσεις;

Α. Μεταξ των αρχν που καθιερθηκαν απ τον Κλεισθνη και αποτλεσαν θεσμος ταν:

  • Η δυναττητα για λους τους πολτες να γνονται “ρχοντες”, δηλαδ αρμδιοι   για την διεκπεραωση των τρεχουσν υποθσεων της πλης και για την τρηση των νμων· βουλευτς, αντατοι διοικητικο, αρχηγο στρατεματος.
  • Η κατργηση της σκησης της εξουσας απ την αριστοκρατα. Μχρι ττε οι μεγλες οικογνειες, με την ισχ του πλοτου, ασκοσαν εξουσα πνω στους πτωχτερους με το να τους βοηθον οικονομικ να ζσουν και σε αντλλαγμα να σφετερζονται την ψφο τους. Οι μεταρρυθμσεις του Κλεισθνη κατργησαν αυτ την ανταλλαγ μσω της ανακατανομς του πληθυσμο σε να νο οργανισμ διοκησης με “φυλς”, στις οποες περιελφθησαν οι μχρι ττε μη ψηφζοντες, δηλαδ οι μποροι, οι αγρτες και οι ορεσβιοι. λοι μαζ συγκρτησαν τις δκα λεγμενες φυλς,
  • Η σκηση της εξουσας απ λες τις «φυλς», κθε  μα απ τις οποες ριζε και ναν “στρατηγ”. Οι εν λγω δκα στρατηγο ασκοσαν την εκτελεστικ εξουσα, την διοκηση του στρατο, αλλ μετεχαν και στις συζητσεις της Συνλευσης (Βουλς), του κριου οργνου της δημοκρατας, που λαμβνονταν οι αποφσεις.

 

Ε. Γιατ η μορφ του Περικλ εναι τσο σημαντικ μχρι σμερα;

Α. Γιατ συνδεται με την κατασκευ μεγλων μνημεων, πως ο Παρθεννας, που τα επισκεπτμαστε μχρι σμερα, και γιατ με την παρμβασ του το 457 και οι πιο σπουδαες θσεις της πολιτεας μποροσαν να καταληφθον απ λους τος πολτες, χωρς δικριση. Παρ τις μεταρρυθμσεις του Κλεισθνη παρμεναν ακμη φργματα που εμπδιζαν τους φτωχος Αθηναους να ασκσουν τα δικαιματ τους. Πργματι αυτο δσταζαν να προσλθουν στην Συνλευση, να τεθον στη υπηρεσα της πλης για να μην χσουν το μεροκματ τους. Η μεγαλτερη ττε μεταρρθμιση του Περικλ που παγωσε την Αθηνακ Δημοκρατα, ταν η καθιρωση του "μισθο”, της πρτης ανταμοιβς για την συμμετοχ στα πργματα της πλης, πως στις κρσεις των δικαστηρων, που ταν απ τους βασικος θεσμος της Αθηνακς δημοκρατας, στην εκλογ των 500 μελν, 50 απ κθε φυλ, για την Βουλ κλπ.

 

Ε, Αυτο οι φτωχο πολτες δεν δυσανασχετοσαν ταν αναγκζονταν να μετχουν σε συζητσεις που απαιτοσαν την ρητορικ γνση;

Α. Υπρχε στην Αθηνακ Δημοκρατα να βασικ δικαωμα, αυτ της "ισηγορας», της ιστητας στον λγο. Ο καθνας  μποροσε να εκφρασθε ελεθερα μσα στα ρια του χρνου που καθοριζταν απ τις κλεψδρες, Στην πρξη αυτ το δικαωμα παρμενε δυνητικ για τους περισστερους πολτες. Οι λγοι που ανβαιναν στο βμα, σαν συχν δισημοι και μπειροι, γιατ η αγρευση δεν ταν χωρς κνδυνο. λοι σαν υπεθυνοι για τις προτσεις τους. Αν αυτς αποδεικνονταν κακς οι ρτορες οδηγονταν στα δικαστρια και μποροσαν να τιμωρηθον. Γι’ αυτ νας μικρς αριθμς Αθηναων με ρητορικ  ικαντητα και οι αρκετ θαρραλοι ανβαιναν στο βμα. Αντθετα στο θμα των αποφσεων μετεχαν λοι. τσι με την παρουσα τους στην Βουλ, στα δικαστρια, οι πολτες μετεχαν ενεργ σ’ αυτ την Δημοκρατα. 

 

Ε. Μεταξ των 10 στρατηγν αναδεικνονταν νας ως αρχηγς;

Α. Για πολ καιρ πιστευταν τι οι δκα δεν σαν μεταξ τους σοι και τι νας ηγεμνευε τους λλους. Η ποψη αυτ στηριζταν στους γνωστος μεγλους, μεταξ των οποων και ο Περικλς. Εν τοτοις αποκρυπτογραφντας προσεκτικ τις πηγς φανεται πως τα πργματα δεν σαν τσι. Αν ο Περικλς δσποζε, αυτ οφελεται στην προσωπικτητ, στην επιρρο, στο ραμα και στις ρητορικς του ικαντητες και χι στον θεσμ. Αναδεχθηκε στρατηγς τουλχιστον 15 φορς και απ αυτς 13 χωρς διακοπ. Αυτ που εξηγε το μακροχρνιο στο αξωμα ταν η ικαντητ του να τθεται τελεως στην υπηρτηση της πλης. Απ την στιγμ της εκλογς του η ιδιωτικ ζω εξαφανιζταν. Απ την στιγμ που εκλεγταν στρατηγς, ενεργοσε σα να μην εχε οικογνεια. Αρνιταν να παραβρεθε ακμα και σε κηδεα συγγενος του. Απφευγε επσης επιμελς τα ιδιωτικ γεματα, παλι κλασσικ συνθεια των Αθηναων, που σχναζαν οι προχοντες της πλης για να συζητσουν πολιτικ και συχν και να συνωμοτσουν. Μ’ αυτ την συμπεριφορ ο Περικλς παρμενε υπερνω πσης υποψας.

 

Ε. Θα μποροσε ο Περικλς να χαρακτηρισθε ως ο πρτος πολιτικς με την σγχρονη ννοια;

Α. Μλιστα.  Εναι η χαρακτηριστικ περπτωση ενς που φροντζει για την πολιτικ του εικνα, αυτ που σμερα καλομε επικοινωνα. Ο Θουκυδδης (ιστορικς σγχρονος του Περικλ), μας μετφερε μια σειρ απ τους μεγλους λγους του Περικλ, που αποκαλπτουν την ρητορικ του δειντητα. ξερε πως να συναρπζει το πλθος, να το κρατ με κομμνη την ανσα και τελικ να του επιβλει τις αποφσεις του στην Συνλευση. Ο Πλτων νας απ τους επικριτς του, ο πιο οξς, τον κατηγοροσε αργτερα σαν επικνδυνο δημαγωγ, που παραπλανοσε το πλθος.

Ο τρπος των παρεμβσεν του στη Βουλ, της στσης του, το πως κρατοσε το χρι του στο ροχο του, το πως διατηροσε το πρσωπ του ατραχο- εχε λλωστε την φμη πως δεν γελοσε ποτ-, λα αυτ συγκροτοσαν την εικνα του.

Και επιπλον ξερε να ελσσεται, πχ εχε την ικαντητα να γνεται επιθυμητς με το να εμφανζεται αραι στην Συνλευση, και δεν δσταζε να εξουσιοδοτε τους συνεργτες του να ομιλον , στε να δχονται αυτο αντ για κενον τις κριτικς. Στην αρχαα Ελλδα δεν υπρχαν κμματα. Στο ασταθς περιβλλον της Συνελεσεως που εκολα λλαζαν οι γνμες, αποτελοσε κατρθωμα να επιτυγχνεις μια επδραση τσης διαρκεας.

 

Ε. Εναι αλθεια τι οι Αθηναοι πολιτικο μποροσαν εκολα να εξορισθον;

Α. Ναι. Επρκειτο για να τρπο μυνας της δημοκρατας  στε να αποκλεισθε η δυναττητα επαναφορς της Τυραννας. Με τον “Οστρακισμ” μποροσαν οι Αθηναοι να απαλλαγον απ κποιον που θεωρονταν ισχυρς, ακμα και υπρτερος των λλων και τον οποο υποπτεονταν τι μποροσε να οικειοποιηθε την εξουσα. τσι οι Αθηναοι ως υπρτατη εξουσα αποφσιζαν εν προκειμνω σε δο φσεις. Στην πρτη αποφσιζαν κθε χρνο εν θα γινταν η χι η διαδικασα του οστρακισμο. Σε καταφατικ περπτωση, στη δετερη φση σε να “στρακο” γραφαν το νομα του προσπου που νμιζαν πως πρπει να εξορισθε για μια περοδο δκα ετν. Για να ισχσει ο “οστρακισμς” πρεπε το ανεπιθμητο πρσωπο να υποδειχθε με τουλχιστον 6000 ψφους (στρακα). Απ  την λλη μερι οι ψηφζοντες δεν σαν υποχρεωμνοι να εξηγσουν την επιλογ τους, παρ’ λον τι βρθηκαν στρακα με εξηγσεις. Σ’ αυτ κποιοι πολιτικο κατηγορονταν για μοιχεα και λλοι ως αλογοκλφτες, κτι που σμερα μπορε να φανεται περεργο, μως για να χεις λογα εκενη την εποχ, πρεπε να χεις πολλ λεφτ και επομνως εκολα να σε υποψιασθον για διαφθορ.

 

Ε. ταν η Αθνα πιο δημοκρατικ απ τις σημερινς δημοκρατικς κοινωνες;

Α. Απ μια ποψη, απ το ποσοστ συμμετοχς,  ταν να σστημα διακυβερνσεως λιγτερο δημοκρατικ απ τα δικ μας γιατ αφοροσε μνο στο 20% του πληθυσμο, αφο απ αυτ εξαιρονταν τα παιδι και οι νοι, οι γυνακες, οι μτοικοι (οι ξνοι που διμεναν στην Αθνα), και οι σκλβοι. Απ την λλη μως,  απ το πσοι ασκοσαν μεσα την εξουσα μετχοντας στις αποφσεις, ταν πολ πιο δημοκρατικ απ τα δικ μας τα μσω αντιπροσπων. Επιπλον ταν πολ πιο δημοκρατικ γιατ στην επιλογ των αρχντων (βουλευτς, στρατηγο ) μποροσαν να μετσχουν λοι, κτι που απ τους λληνες εθεωρετο σαν θεσμς αριστοκρατικς, γιατ κατ κποιο τρπο στον κλρο σαν οι θεο που αποφσιζαν και συνεπς λοι εχαν την δια πιθαντητα επιλογς. Θεωρντας την συμμετοχ ενς Αθηναου στην Δημοκρατα του 5ου αινος, νας Ευρωπαος του 2014 δεν βινει μια δημοκρατα αλλ μιαν ολιγαρχα αυτ των αντιπροσπων του. Επιπλον στην αθηνακ σστημα ταν πολ πιο δημοκρατικ και γιατ λεγχος των ηγετν ταν πολ πιο αυστηρς απ τον σημεριν. Στην Αθνα λοι οι ρχοντες εκλγονταν με κλρο και φειλαν να αποδσουν λογαριασμ και να αποδεξουν τι σκησαν την εντολ που τους δθηκε κατ σωστ τρπο και τι δεν σαν διεφθαρμνοι. Ακμα μποροσε να τους αφαιρεθε η εντολ και κατ την διρκεια της θητεας τους, κτι που γινε ακμη και στον Περικλ το 429, λγο πριν απ το θνατ του, γιατ οι Αθηναοι δεν σαν ικανοποιημνοι απ την κβαση του (Πελοποννησιακο) πολμου. Επιπλον υπρχαν και λλοι πολιτισμικο θεσμικο τρποι ελγχου των αρχντων και των προυχντων. Στο θατρο σατιρζονταν μπροστ σε λους τους Αθηναους, κτι που γνεται και σμερα αλλ χι τσο ντονα πως ττε. Οι δικς μας στιρες εναι χρωμες μπροστ σ’ αυτς του Αριστοφνη, που φθαναν στο σημεο προσβολς. τσι οι ρχοντες κρατιονταν προσεκτικο για να μην ρεζιλευτον και εξοβελισθον σαν σκουπδια.

 

Ε. Μπορομε να αντλσουμε να μθημα απ αυτ το “θαμα” της  Αθηνακς Δημοκρατας;   

Α.  Η αρχαα Ελλδα χει πολλ να διδξει στις σγχρονες κοινωνες.  Αποκαλντας αυτ "θαμα”, εναι σως κπως υπερβολικ, μως για πρτη φορ στην ιστορα της ανθρωπτητας μια κοινωνα αποφσισε να θσει σαφς σε εφαρμογ θεσμος και νμους. Η Ελλδα θεσε τον σπρο και μας υπενθυμζει τι δεν εμαστε σως και τσο δημοκρτες σο νομζουμε, τι ο λεγχος στους κρατοντες δεν εναι τσο αυστηρς σο πρπει και τι η ενεργς συμμετοχ των πολιτν στα πργματα της πολιτεας, πως την καθριζε η Αθηνακ Δημοκρατα, εναι ανπαρκτη.

 

 

 

 



[1] Ο Μανλης Νικολαδης εναι  Φυσικς - Ηλεκτρονικς του ΕΚΠΑ, πρην  Διευθυντς του ΟΤΕ, πρην Πρεδρος της  CEPT, και μλος του συνδσμου  «Οι Φλοι της Ψηφιακς μεσης Δημοκρατας».   

 

 

 

-Σχλια

/ (θα πρπει να κνετε login για να αναρτσετε νο σχλιο)

-

 

 

2009-2012 ALL ABOUT WEB ( , Web development, )